Autodesk Architectural Desktop'ın binlerce 3 boyutlu mimari nesne tipi içeren kütüphanesi, proje çizimlerinin çok hızlı bir biçimde gerçekleştirilmesine olanak sağlar. Birbiriyle ilişkileri tanımlanmış olan bu mimari nesneler, 3 boyutlu mimari modelin, çok hızlı bir biçimde düzenlenmesine yardımcı olmaktadır. Autodesk Architectural Desktop içerisinde oluşturulan tüm kat planları, cephe görünüşleri, kesitler ve metraj tabloları mimari model ile ilişkilendirilmiştir. Bu yapı sayesinde, mimari model üzerinde yapılacak tüm değişiklikler ilgili paftalara otomatik olarak yansıyarak verilerin tutarlılığını sağlamaktadır.
Bu yazı, Autodesk Architectural Desktop'ın mimari araçlarının, bir mimari proje çiziminde, AutoCAD'in standart çizim araçlarına göre sağladığı üretkenlik artışını açıklamayı hedeflemektedir.
Şubat 2004'te serbest yüklenici ve proje danışmanı John Janzen ile görüşen Autodesk, üç katlı bir şirket binası projesini hem AutoCAD 2005 hem de Autodesk Architectural Desktop 2005 ile hazırlamasını istedi. Proje dokuz aşamaya ve bunlara bağlı alt başlıklara bölündü. Bu süreçte yapılan tüm çalışmalar ve düzeltmeler süre tutularak iki yazılımda da gerçekleştirildi. Sonuçlar tablolara işlenerek her iki yazılımda aynı işin ne kadar sürede gerçekleştirildiği belirlendi. Yapılan çalışma sonucunda, Autodesk Architectural Desktop'ın özellikle proje içerisinde yapılan düzeltmeler ve uygulama çizimlerinin üretiminde büyük zaman kazancı sağladığı belirlendi.
Bu süreci ve iki yazılım arasındaki işlevsel farkı daha iyi anlamak için projenin bu dokuz aşamasını kısaca inceleyelim:
1. Aşama : Çizim Standartları
Projeye başlamadan önce, yapılacak ilk iş çizim standartlarının belirlenmesi ve kullanılacak standart sembol kütüphanesinin oluşturulmasıdır. Bu kütüphane, temel mimari nesneler (tek kanatlı kapı, çift kanatlı kapı, duvar, kolonlar ve kirişler), nesne etiketleri (kapı, pencere ve oda), antetli pafta dosyası ve standartları içeren şablon dosyayı kapsamaktadır.
Stil, bir nesneyi oluşturan değerlerin birleşimi olarak tanımlanabilir. Bu değerler, nesnenin kendi özelliklerini tanımlamanın yanı sıra, diğer nesneler ile olan ilişkilerini de belirler. Nesne etiketleri ise bir nesneye ait değerleri simgelemede kullanılır. Etiketin görsel olarak ifade edebileceği değerler arasında, kapının boyutları, yangın dayanıklılık süresi ve birim fiyat gibi metraj tablolarında kullanılabilecek bilgiler yer alabilir. Araç paletleri ise, çizim içerisinde sıkça kullanılan araçlara erişimi hızlandırmak üzere geliştirilmiş arayüz elemanlarıdır.
AutoCAD ile yapılan çalışmada Janzen tüm mimari nesneleri çizmek zorunda kaldı. Bu süreçte, Janzen; kapı, duvar, pencere, kolon ve kiriş gibi nesneleri çizgiler ile oluşturdu. Daha sonra bu nesneleri "Block"lara dönüştürerek bir kütüphane hazırladı. Etiketler için de aynı yöntemi izledi, ancak etiket verilerini yazmayı kolaylaştırmak üzere "Attribute"lar tanımladı. Bu sayede, metraj tablolarını oluşturmadan hemen önce çizime yerleştireceği nesne etiketlerini eklerken, ilgili bilgileri tanımlaması kolaylaştı.
Autodesk Architectural Desktop'ın birçok mimari nesneyi kapsayan kütüphanesi, proje standartlarının hızlıca oluşturulmasını sağladı. Autodesk Architectural Desktop'ın kütüphanesinden projeye uygun olan mimari nesneleri seçerek proje için hazırladığı araç paletine ekleyen Janzen, Autodesk Architectural Desktop'ın mimari nesnelerinde bazı ufak düzenlemeler yaptı. Etiketler için aynı işlemlerin tamamlanmasından sonra kısa zamanda kütüphane içeriği tamamlandı. Autodesk Architectural Desktop nesnelerinin birbiri ile olan ilişkilerinin tanımlanmış olması, çizim sürecini hızlandıran en büyük etkendir. Aynı şekilde etiketler de verilerini bu nesnelerden aldıkları için, etiketin uygulanacağı nesnenin seçilmesi tüm verilerin işlenmesi için yeterli olacaktır. Bu yapı, örneğin, oda numarasının değişmesi sonucunda kapı etiketinin yenilenmesine kadar olan tüm süreci kendi içinde çözerek kullanıcı müdahalesini en düşük seviyeye indirmektedir.
Janzen, proje standartlarını AutoCAD içerisinde 1.5 saatte tamamlarken aynı işi Autodesk Architectural Desktop'da 1 saat içinde tamamladı. Fark küçük gibi görünse de, daha büyük ve kapsamlı içeriğe sahip projelerde çok daha büyük olacaktır (Bkz. Tablo1).
2. Aşama : Kat Planları
Projede kullanılacak standartların tamamlanmasından sonraki ilk aşama, kat planlarının oluşturulmasıydı. Bu aşamadaki amaç, her biri 1850 m2'lik alana sahip üç katlı ofis binasının kat planlarının çizilmesiydi. Her katta, ortak alan olarak belirlenen bir asansör çekirdeği ve bu çekirdeğin etrafında yer alan ofis bölmeleri bulunacaktı. Dış cepheler ise giydirme cephe ile kapatılacaktı. Bu aşamada yapılacak çalışmanın alt aşamaları ise; dış cephe elemanlarının çizimi, kat içi bölme duvarlar, taşıyıcı sistem, çatı, tavan planı, tuvaletlere ait detay çizimleri, asansör çekirdeği, merdiven boşlukları ve bina girişi olarak belirlendi.
Kat planlarının tasarımı ilk olarak Autodesk Architectural Desktop'da yapıldı. Bu süreçte bazı bölümler değiştirilerek yeniden projelendirildi ve doğru alternatifi belirlemek için birçok değişiklik yapıldı. Autodesk Architectural Desktop ile yapılan çalışmanın tamamlanmasından sonra, hazırlanmış olan kat planları kullanılarak tüm paftalar AutoCAD içerisinde yeniden çizildi. Bu nedenle Autodesk Architectural Desktop içinde yapılan çalışmalar tasarım süresini de kapsamaktadır.
Dış cepheye ait giydirme cephenin çizimini, Janzen, AutoCAD'de sadece basit 2 boyutlu nesneler ile gerçekleştirdi. Ancak Autodesk Architectural Desktop ile yapılan çalışmada, giydirme cephe 3 boyutlu olarak "Curtain Wall" nesnesi ile gerçekleştirildi. Bu sayede, tanımlı kurallar doğrultusunda, tüm dış cephe kısa zamanda çizildi. Tasarım süreci dahil olarak dış cepheyi, 3 boyutlu olarak, Autodesk Architectural Desktop'da 3 saat gibi bir sürede çizen Janzen, aynı işi AutoCAD'de sadece iki boyutlu olarak 2.5 saatte gerçekleştirdi. Ancak burada dikkat edilmesi gereken nokta, Autodesk Architectural Desktop ile yapılan çalışmanın aynı zamanda otomatik kesitlerde ve cephe görünüşlerinde de kullanılabilecek olmasıdır. Bu yapı, 4. aşamadaki çalışmalarda büyük kolaylık sağlayacaktır. AutoCAD'de ise bu çizimler her görünüş için baştan yapılmak zorunda kalacaktır.
AutoCAD içerisinde, kat planları basit çizgi nesneleri ile oluşturulduktan sonra kopyalanarak ilgili paftalara aktarıldı. Alan hesaplamaları için odaların ve açık alanların içine çizilen kapalı "Polyline" çizgi nesneleri kullanıldı.
Autodesk Architectural Desktop'da ise, Janzen, ilk kat planını çizdikten sonra içeriği diğer kat planlarına kopyaladı. "Space" nesnesini kullanarak kat planında yer alan kapalı mekanların alanlarını hızlı bir şekilde ve ek çizgilere ihtiyaç duymadan hesapladı.
Her iki yazılımda da tavanların (Ceiling Grids) çiziminde kullanılan araçlar benzer işlevsellik sağladığı için, Autodesk Architectural Desktop, AutoCAD'e göre ek kolaylık sağlamadı. Ancak Autodesk Architectural Desktop için geliştirilen bir VBA uygulaması bulan Janzen, bu uygulama sayesinde, oda tavanlarında yer alacak nesneleri çok hızlı bir şekilde yerleştirdi. (Autodesk Architectural Desktop ve AutoCAD'in açık mimarisi sayesinde, birçok uygulama geliştiricisi özel işler için ek araçlar hazırlayabilmektedir) Bu VBA uygulaması sayesinde, Janzen, AutoCAD ile 4.5 saatte yapılan işi Autodesk Architectural Desktop ile 1.5 saatte tamamladı.
Taşıyıcı sistem elamanlarını Autodesk Architectural Desktop'ın 3 boyutlu nesneleri ile 3 saatte çizen Janzen, bu sayede ileriki aşamalarda hazırlanacak kesitlerin daha doğru sonuçlar üretmesini sağladı. Taşıyıcı yapıyı 2 boyutta çizmenin pratik bir faydası olmayacağı için çalışmanın bu bölümü AutoCAD'de yapılmadı.
Yapılan çalışmaların tamamı Autodesk Architectural Desktop'da 23.25 saatte tamamlanırken aynı işlemler AutoCAD ile 21.75 saatte gerçekleştirildi (Bkz. Tablo 2).
3. Aşama : Kat Planlarında Değişiklik
Gerçek hayatta bir projede düzeltmelerin ve değişikliklerin yapılması kaçınılmazdır. Bu durumu yapılan çalışmaya yansıtmak üzere, projede yer alan bazı detaylarda değişikliklerin yapılmasına karar verildi. Bu aşamada yapılan değişiklikler; kapıların yer değiştirmesi, eklenmesi ve silinmesi; asansör çekirdeğinde yer alan duvarların yerlerinin değiştirilmesi; tavan aksının 2x4 düzeninden 2x2 düzenine dönüştürülmesi olarak belirlendi.
Bu aşamada Autodesk Architectural Desktop'ın akıllı mimari nesnelerinin işlevselliği ortaya çıkmaya başladı. AutoCAD’de hazırlanan blokların, çevrelerinde yer alan diğer nesneler ile hiçbir etkileşimi olmadığı için, en ufak düzenlemeler bile kullanıcıya birçok ek iş çıkarttı. Örneğin AutoCAD içinde bir duvar birkaç metre yana taşındığında bile duvar temizleme detaylarının yeniden çizilmesi ve bazı taramaların yeniden düzenlenmesi gerekiyordu. Diğer bir örnek ise, AutoCAD içerisinde bir kapının başka bir konuma taşınması durumunda tüm duvar katmanlarının ve kapı boşluğunun yeniden düzenlenmesiydi (Bkz. Şekil 1).
Şekil 1: AutoCAD içerisinde kapının yer değiştirmesi. Bu durumda kapı boşluğu yeniden düzenlenmek zorunda kalıyordu.