2001 yılında elektriğin ve doğalgazın yeterli, kaliteli, sürekli, düşük maliyetli ve çevreyle uyumlu bir şekilde tüketicilerin kullanımına sunulması için, rekabet ortamında özel hukuk hükümlerine göre faaliyet gösterebilecek, mali açıdan güçlü, istikrarlı ve şeffaf bir enerji piyasasının oluşturulması ve bu piyasada bağımsız bir düzenleme ve denetimin sağlanması amacıyla kurulan Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK), 2002 yılında ülke çapındaki doğalgaz kullanımının yaygınlaştırılması konusundaki çalışmalarına hız verdi. Birçok kentin doğalgaz dağıtım ihaleleri yapılarak, doğalgaz dağıtım işleri özel şirketlere verilmeye başlandı.

Rekabetçi bir ortamda yapılan ihaleler sonucunda işi alan şirketlerin, belirlenen süreler içerisinde dağıtım altyapısını kurması ve işletmeye geçmesi gerekiyor. Şirketlerin, bu süreç içerisinde hem EPDK'ya olan sorumluluklarını yerine getirmeleri hem de yatırımların en kısa sürede geri dönüşünü sağlamaları gerekiyor ki kar edebilsinler ve işi başarıyla tamamlayabilsinler.

Doğalgaz dağıtım projesinde tüm süreci kapsayan bir planlamanın yapılması, verimliliğin artmasında en önemli unsurlardan biridir. Etüt, proje ve işletmenin bir bütün olarak ele alınarak sistemin kurulması en akılcı yaklaşım olarak değerlendiriliyor.

Proje ve işletme maliyetlerinin, şehrin ne kadar gaz tüketeceğinin doğru ve hassas bir şekilde hesaplanması gerekli. Böyle bir sistemin kurulabilmesi ve işletilmesi için Coğrafi Bilgi Sistemleri (GIS) kullanımı kaçınılmaz görünüyor.

Autodesk GIS yazılımları, doğalgaz altyapısı kurulum ve işletme işlerinde, baştan sona tam bir çözüm sunuyor. Doğalgaz projesini üç aşamaya ayırarak Autodesk GIS yazılımlarının hangi aşamada nasıl kullanılabileceğini anlatacağız.

1. Altlık haritaların oluşturulması:

• Mevcut halihazır haritalar, imar planları, yeraltı ve yer üstünde bulunan ve doğalgaz dağıtımını etkileyecek tesisat ve yapılar, uydu görüntüleri veya hava fotoğraflarının tek bir ortamda ve ulusal koordinat sisteminde görüntülenmesi.

• Gerekli görülen yerlerde harita üzerinde güncellemelerin yapılması.

• Tasarım için gerekli veritabanı bilgilerinin (nüfus ve yoğunluk, adres bilgileri, bina bilgileri gibi) uygun görülen veritabanı yazılımına girilmesi.

• Sayısal haritaların GIS'e uygun olarak düzenlemelerinin yapılması.

Mevcut veritabanı verileri varsa otomatik olarak ilişkilendirme yapılır. Örneğin, binalar ile ilgili sözel veriler varsa, haritadaki binalar ile ilişkilendirilebilir. Veritabanı bağlantısı sağlandığında, çift yönlü sorgulama gerçekleştirilebilir; harita üzerinden seçilen bir nesnenin (vana, hat, vs.) veritabanı kayıtlarına direkt olarak erişilebilir. Aynı şekilde veritabanından seçilen bir kayıt, harita üzerinde görüntülenebilir.

Autodesk Map, kapanmayan alanların kapanması, gereksiz çizgilerin silinmesi, çift hatların temizlenmesi gibi işlemler için otomatik temizleme araçları içerir. Bu araçları kullanarak çizimler GIS'de kullanılabilir duruma getirilir. (Şekil 2)

2. Doğalgaz şebekesi tasarımı:
1. bölümde oluşturulan altlık haritaları ve veritabanı bilgilerini kullanarak dağıtım hattı tasarımının yapılması aşamasında Autodesk yazılımları ile geliştirilmiş uygulamalar kullanılabilir. Örneğin, şebeke tasarımı için yükleri tek tek hesaplamak yerine, imar planı yoğunlukları, alan bilgileri ve bina bilgileri kullanılarak otomatik olarak yükler hesaplanıp, hatların çizimi gerçekleştirilebilir. Tasarım sırasında, doğal gaz hatları, şehir içi basınç düşürme ve ölçüm istasyonları, vana grupları, servis kutuları bilgileri gibi gerekli veriler anında veritabanına girilir. (Şekil 3) Tasarım sürecinde akıllı haritaların oluşturulması hem çizimlerin anında GIS'e entegre edilebilmesini sağlar hem de istenen analiz ve sorgulamalar

Şekil 1: Mevcut veriler bir arada kullanılabilir.

Şekil 2: Grafik verilere ait veritabanı bilgileri Autodesk Map'de görüntülenebilir ve ilişkilendirmeleri yapılabilir. Bu resimde ilişkilendirilmiş imar planı verileri görüntüleniyor.

Şekil 3: Şebeke tasarımı sırasında imar planı ve alan bilgileri kullanılarak yükler hesaplanıp ada üzerlerine yazdırılmış bir proje örneği; borular çizilirken nitelikleri de girilebiliyor.

Şekil 4: Resimde Internet üzerinden yayımlanan örnek bir MapGuide uygulaması yer alıyor. Sol tarafta parsel, bina, su hatları, vanalar, ana yollar, uydu görüntüsü gibi kenti oluşturan katmanlar yer alıyor. Kullanıcı istediklerini açıp kapatabiliyor. Ortadaki ekranda istenen veriler görüntüleniyor. Ekranın üstünde yaklaşma, uzaklaşma, kaydırma gibi işlevler yer alıyor. Sağ tarafta yer alan menülerde kurumun isteğine göre özelleştirilmiş sorgulama ve uygulamalar yer alıyor.

Şekil 5: Çizime yaklaştıkça detaylar artıyor, nesnenin üzerine gidildiğinde ilgili bilgiler görüntüleniyor. Altyapı ve üstyapıya ait elemanların veritabanı bağlantısı ile özelliklerine erişilebiliyor.

Şekil 6: Kentte bir problem olduğunda otomatik olarak sisteme işleniyor. Devamlı güncellenen (örnekte 10 sn.de bir) veriler yardımıyla acil müdahale yapılabiliyor. Doğalgaz özelinde düşünüldüğünde; boruda sızıntı olduğunda ilgili tüm birimler anında haberdar olabiliyor.

yazının devamı...