Ertuğ Çetinçelik- Mimar
Arcadia Mimarlık
İnsanoğlunun barınma ihtiyacı ile ortaya çıkan mekan olgusu, ihtiyaçların artmasıyla bugünkü konforlu mekanların oluşumuna kadar geldi. İhtiyaçların estetik ve fonksiyon ile yoğrulması amacı tasarımın gelişmesinde önemli rol oynamıştır. Mekan tasarımlarının çizgi ile oluşumu, 3 boyutlu görüntülerin oluşturulması, maketler ve günümüzde tasarımı kolaylaştıran planda çalıştığınız halde 3 boyutlu modellerin oluştuğu bilgisayar destekli tasarım ortamı... Proje çizimlerinde tek tek çizgi çizerek oluşturulan dokümanların yerini duvar, kapı, pencere, çatı komutları ile hızlı proje çizimi, otomatik olarak kesit, cephe, perspektif, metraj çıkartabilen yazılımlar almıştır.
Proje üretimindeki kolaylıkların imalatlara yansıması, mekanların bilgisayar destekli tasarım ile oluşumu bilgisayar destekli yaşama geçişi de beraberinde getirdi. Otomasyon günümüzün büyük kolaylığı. Önceleri mekanik olarak kurulan, verilen süre sonunda elektriği takılı olduğu cihaza aktaran soketler vardı. Oysa günümüzde verdiğiniz saatte pişirmeye geçen fırınlar, çamaşır yıkamaya başlayan çamaşır, bulaşık yıkamaya başlayan bulaşık makineleri; verilen saatlerde açılan ve kapanan televizyonlar; evde olmadığınızda sonradan seyretmeyi düşündüğünüz televizyondaki filmi kendiliğinden kaydeden video, CD, DVD kaydediciler, vb. evlerimizde yerlerini almaya başladılar.
Bilgisayar Destekli Yaşamın en eski örneklerinden biri olan IT House MK ile i Home'u, içlerindeki akıllı ürünleri baz alarak karşılaştırmak, Bilgisayar Destekli Yaşam tanımını ve gelişim sürecini kavramada faydalı olacaktır. 1980'lerin başında tasarlanan IT House MK, o gün için yeni olan tüm Bilgisayar Destekli Yaşam olanaklarına sahiptir. Konutun banyo ve kış bahçesi de dahil tüm mekanlarında bulunan ürünlerinin arasında ışık, perde ve kapılar için uzaktan kontrol cihazları ve ses algılayan bilgisayarların yanı sıra kablo / uydu TV, faks ve telesekreter; sayısal ses sistemleri ve alarm sistemleri de yer almaktadır. İleri teknoloji ürünleriyle donatılmış olan i Home ise, son yıllarda ortaya çıkan Bilgisayar Destekli Yaşam sponsor firmalarının ürünlerinin sergilendiği konutlardan biridir. Konutta yaşayabilmek için öncelikle konutla birlikte satılan kurulum CD'sini "install" etmek gerekmektedir. Kurulum işleminden sonra, donanım firmalarının ürünlerinin de bulunduğu teknolojik altyapı devreye girmektedir. Bu altyapı içinde çalışan ürünlerse birbirleriyle bağlantılı olarak çalışan cihazlardır. Konutun içindeki tüm bilgisayarları kablosuz olarak birbirine bağlayan Bluetooth Access Point, ısı ve ışık kontrol cihazlarının bağlandığı HCM 200 ve ısı, ışık, gaz kontrol verilerini HCM 200'e gönderen veri monitörü ya da HCM 200'ün komutlarına göre elektronik cihazları açıp kapatan kontrol cihazı; hem Bilgisayar Destekli Yaşam ürünlerinin biri veya daha fazlasını gerektiren bağımlı işleyişi hem de artık akıllı ürünlerin IT House ürünlerinin ötesine geçtiğini göstermektedir.
Diğer iki örnekse İngiltere'deki Integer ile Belçika'daki House of the Future (HOTF) adlı konutlardır. İki konutun da ortak özelliği ekolojik tasarımla Bilgisayar Destekli Yaşamı bütünleştiren "sürdürülebilir" tasarımlar olmalarıdır. Ancak ürünler ele alındıklarında önceki örneklerle benzerlikleri olduğu gözlenmektedir. Sonradan BBC'nin sponsor olmasıyla Dreamhouse'a dönüşen Integer, içinde bulunan pişirme ünitesi, dijital yemek kitabı ve interaktif TV benzeri araçlar ile Bilgisayar Destekli yaşamın tüm konforunu sağlamaktadır. Benzer bir durum HOTF için de geçerlidir. İnşa edilen konut, Bilgisayar Destekli Yaşam ürünlerine kavuşmuştur. Bu ürünler arasında bilgisayar kontrollü yataktan, smartscreen TV'ye pek çok ürün sayılabilir. HOTF'yi diğerlerinden ayıran özelliğiyse Bilgisayar Destekli Yaşam ürünlerinin önceki örneklerde olduğu gibi fiziksel mekanlarda bulunmaktan öteye geçemeyen nesneler olmaktan çıkıp fiziksel mekanı dönüştürme sürecini başlatmış olmasıdır. Örneğin ses aktivasyonlu kapakların ardında gizlenen ocak, evye ve dolapların ortaya çıkması ya da içinde bulunan ürünlerin bar kodlarını okuyarak Internet üzerinden sipariş edebilen buzdolabı, mutfağın bir anlamda dönüşmesini sağlamaktadır.
Bilgisayar Destekli Yaşamın, mekanların oluşumundaki en yaygın örneğiyse ev-ofis kavramında görülmektedir. Scape house adlı tasarımda mesleklerini Internet üzerinden bilgi iletimiyle sürdürebilecek insanların, haftanın yalnızca 2 günü kentte / iş merkezinde, diğer 5 gününü ise Internet bağlantılı cihazların olduğu kırsal alanda inşa edilmiş bir konutta geçirebileceğini öne süren bir araştırmadan yola çıkılmıştır. Benzer şekilde HII House adlı, ABD'nin NII (National Information Infrastructure) projesinden yola çıkılarak tasarlanan konutta da Internet'e bağlanılabilen bilgisayar destekli ev-ofis kavramı geçerlidir. HII House'daki ürünler sadece çalışma ortamını dönüştürmekle kalmamaktadır. Aynı zamanda diğer bir özellik olarak, yaşlı ve fiziksel engelli insanlar için gündelik yaşamı kolaylaştırmaktadır. Ses algılayan ve görüntü bankasıyla güvenlik sağlayan bilgisayar sistemlerinin yanı sıra, yapay zekaya sahip robotları da kullanıma sunmaktadır. 80'lerin başında Roy Mason'ın Xanadu tasarımı ve Michael Jantzen' in IT House'unda robotların değil evcil hayvan robotlarının olması, insan yaşamındaki bir değişimin başlangıcıdır. Evcil hayvan robotlar yapay zekalarıyla konutun haritasını çıkararak mekanların düzenini algılamakta ve hareket engelli insanlara yardımcı olmaktadır ya da yaşlı insanların hatırlama sorununa çözüm olarak ilaç saatlerini hatırlatmaktadır.
Bilgisayar destekli tasarım ile tanıştığında tasarımcılar, yeni bir dünyaya doğru gittiklerinin belki farkında değillerdi. Zamanında bilgisayar ortamında çizgi çizmek bile olayken, günümüzde mekanları kağıt üstünde bir çırpıda oluşturmak bile insana az gelmeye başladı. Bilgisayar Destekli Tasarım ortamından Bilgisayar Destekli Yaşam ortamına geçiş sürecindeki üretimi, yani inşaatı, Bilgisayar Destekli İnşaat olarak istemek çok hayalperest bir yaklaşım mı?