Akıllı mimari nesneler kullanarak tasarım ve projelendirme çalışmaları yapmayı sağlayan Autodesk Architectural Desktop, birçok farklı nesne tipi içermektedir. Bu mimari nesnelerden en çok kullanılanların arasında kapılar yer almaktadır. Autodesk Architectural Desktop içerisinde yer alan kapı tipleri, tasarlanan projeye göre kolaylıkla düzenlenebilecek bir yapıya sahiptir. Ancak bazı durumlarda projeye özgü yeni bir kapı tipi oluşturulması gerekmektedir. Bu gibi durumlarda Autodesk Architectural Desktop'in nesne yönelimli yapısı kullanılarak yeni kapı tipleri oluşturulabilir. Yeni kapı tiplerinin tanımlanmasında farklı yöntemler kullanılabilir. Bunlardan bir tanesi, fotoğraf veya katalogdan bilgisayar ortamına aktarılan kapı resmini referans olarak kullanarak yeni kapı tipi oluşturmaktır.

Bu çalışmada kullanılan kapı tipine benzer bir kapı tipinin resmini herhangi bir kapı üreticisinin kataloğundan bilgisayar ortamına aktarabilirsiniz.

Referans resimin düzenlenmesi
Yeni kapı tipinin tanımlanmasına "Aec arch [metric]" Template dosyasını kullanarak oluşturulan boş bir çizim ile başlayabiliriz.

İlk aşamada, referans kapı resmini "Insert" menüsünden "Raster Image" komutunu kullanarak çalışma düzlemine yerleştirin. Bu işlem sırasında resmin ölçeği önemli değildir çünkü kapı ebatları ilerleyen aşamalarda parametreler yardımıyla orantılı olarak düzenlenecektir. Bu çalışmada önemli olan kapı tipinin doğru orantılar ile tanımlanmasıdır.

Referans resmin yerleştirilmesi

Çalışmanın düzenli bir şekilde sürdürülmesi açısından, çizimde "Referans" isimli yeni bir katman (Layer) oluşturun ve referans resmi bu katmana aktarın. Kapılar arasından sadece bir tanesi üzerinde çalışılacak ise, resmi seçip sağ tuş menüsünden "Image" > "Clip" komutunu kullanarak üzerinde çalışılacak kapının görünüm alanında kalacağı bir alan tanımlaması yapabilirsiniz. Bu aşamada Referans isimli katmanı kilitleyerek üzerinde bir değişiklik yapılmasını engelleyebilirsiniz.

Kapı panelinin oluşturulması
Referans resmin düzenlenmesinden sonra kapı parçalarını tanımlanmaya başlayabiliriz. Örneğimizdeki kapı üç parçadan oluştuğu için "Kapı Pervazı", "Kapı Paneli" ve "Cam Bölmeler" isimli üç katman kullanılabilir.

Kapı panelinin oluşturulması

İlk olarak "Line" ve "Arc" komutlarını kullanarak ve referans resmin üzerinden giderek kapı panelinin dış ve iç boşluk kesitlerini oluşturun. Daha sonra bu çizgi nesnelerini "Modify" menüsünden "Object" > "Polyline" komutunu kullanarak birer kapalı "Polyline" nesnesine dönüştürün.

Kapı paneli modeli

Kapı panelinin iç ve dış konturları için oluşturulan bu kesitleri üç boyutlu bir kapı paneline dönüştürmek için "Draw" menüsünden "Solids" > "Extrude" komutunu tıklayın. Her iki kesite 3 (cm) değerinde kalınlık tanımlayarak panel ve içinde yer alacak olan boşluk için iki kütle oluşturun. Oluşturulan bu iki kütleyi kullanarak ortasında boşluk olan bir kapı paneli yaratmak için, "Modify" menüsünden "Solids Editing" > "Subtract" komutunu tıklayın. "Subtract" komutunu tıkladıktan sonra panel kütlesini seçip Enter tuşuna basın daha sonra da iç boşluk kütlesini seçip Enter tuşuna basarak çıkarma işlemini tamamlayın. Bu işlemler sonucunda kalınlığı tanımlı ve ortasında bir boşluk bulunan kapı paneli hazırlanmış olacaktır.

Kapı panelinin cam bölmelerine ait ahşap çıtaları oluşturmak için kapı panelinin oluşturulmasında kullanılan yöntem tekrarlanabilir. Ancak çıtaların daha ince olacağı düşünülerek "Extrude" komutu ile tanımlanacak kalınlığın 1.5 (cm) gibi bir değer olması gerekmektedir.

Cam bölmeleri tanımlı kapı pervazı

Çalışma düzlemi üzerinde yatık bir biçimde oluşturulan kapı panelini çalışma düzlemine dik konuma getirmek için "Modifiy" menüsünde bulunan "3D Operations" > "Rotate 3D" komutu kullanılmaktadır. Bunun için, "Rotate 3D" komutu tıklandıktan sonra, ilk olarak kapı paneli ve ahşap cam bölmelerin seçilmesi gerekmektedir. Daha sonra çevirme merkezi olarak panelin sol alt köşesi kullanılarak nesneler "X" ekseni etrafında 90 derecelik bir açıyla döndürülmelidir.

Kapı pervazı için profil tanımının yapılması
Kapı panelinin tanımlanmasından sonraki aşama kapı pervazının oluşturulması olacaktır. Bunun için ilk olarak "Kapı Pervazı" katmanında kapı panelinin dış konturuna benzer kapalı bir "Polyline" kesit oluşturulması gerekmektedir. Oluşturulan bu kesiti Autodesk Architectural Desktop profiline dönüştürmek için "Desktop" menüsünden "Profiles" > "Profile Definitions" komutunu tıklayın. Açılan "Style Manager" diyalog kutusunda "New Style" ikonunu tıklayın. Diyalog kutusuna eklenen "New Style" isimli profil tanımını sağ tuş ile tıklayarak ismini "Ornek Pervaz Profili" olarak değiştirin. İsmi düzeltilen profil tanımını tekrar sağ tuşla tıklayarak "Set From..." komutunu tıklayın ve çizim alanında yer alan pervaz kesitini seçip taşıma noktası (Centroid) olarak kesitin alt çizgisinin orta noktasını seçin. Artık yeni kapı tipini oluşturan parçaları birleştirmeye başlayabilirsiniz.

Pervaz profilinin tanımlanması

Kapı tipinin oluşturulması
Önceki aşamalarda oluşturulan kapı parçalarının birleştirilmesi için ilk olarak yeni bir kapı tipi (Style) tanımlanmalıdır. Bunun için "Design" menüsünden "Doors" > "Door Styles" komutunu tıklayın. Karşınıza çıkan "Style Manager" diyalog kutusu içerisinde çizimde bulunan kapı tipleri bulunmaktadır. Diyalog kutusunun sağ tarafında yer alan listeden "Standard" isimli kapı tipini sağ tuş ile tıklayarak "Copy" komutunu seçin. Daha sonra aynı diyalog kutusunda boş bir alana sağ tuş ile tıklayarak "Paste" komutunu seçin. Bu işlemlerin sonucunda, kapı tipi kütüphanesine, "Standard (2)" isimli yeni bir kapı tipi eklenmiş olacaktır. Bu kapı tipini diğerlerinden kolayca ayırmak için ismini "Örnek Kapı" olarak değiştirebilirsiniz.

Oluşturulacak yeni kapı tipini daha rahat inceleyebilmek için "Design" menüsünden "Walls" > "Add Wall" komutu ile 20 cm genişliğinde ve 350 cm yüksekliğinde bir duvar oluşturun. Daha sonra "Design" menüsünden "Doors" > "Add Door" komutunu kullanarak "Örnek Kapı" tipinde bir kapıyı duvarın üstüne yerleştirin.

Kapı paneli ve ahşap cam bölmeleri ortak bir nesneye dönüştürmek için "Draw" menüsünden "Block" > "Make" komutunu tıklayın. "Block Definiton" diyalog kutusunda "Name" tanımına "Ornek Kapı Paneli" ismini tanımlayın. Daha sonra "Select Objects" komutunu kullanarak panel ve ahşap cam bölmeleri çizim alanından seçin. Son olarak, taşıma noktası tanımı olan "Base Point" için kapı panelinin sol alt köşesini seçin. Bu işlemlerin sonucunda kapı panelinin parçalarını içeren yeni bir "block" tanımlamış olacaksınız.

Örnek kapının duvara yerleştirilmesi

Duvar üzerinde yer alan kapıyı seçip sağ tuş menüsünden "Edit Door Style" komutunu tıklayın. Karşınıza çıkan "Door Style Properties" diyalog kutusunda "Display Props" bölümünü açın. Diyalog kutusunun sol üst köşesinde yer alan görünüm ayarının "Model" olduğunu kontrol ettikten sonra "Door Style" değerinin karşısında yer alan "Attached" parametresini aktif konuma getirin.

Kapı stiline ilişkin düzenlemelerin yapılması

Kapı tipinde tanımlanmış olan standart kapı panelini değiştirmek için "Display Props" bölümünde bulunan "Edit Display Props" komutunu tıklayın ve açılan "Entity Properties" diyalog kutusunda "Other" bölümüne geçin. Kapı paneli tanımını eklemek için "Add" komutunu tıklayın ve açılan "Custom Block" diyalog kutusunda "Select Block" komutunu kullanarak "Ornek Kapi Paneli" isimli Block'u seçin. Yapılan tanımlamanın kapı paneline ait olduğunu belirtmek için "Components" bölümünde yer alan "Leaf Component" ve "All" seçenekleri işaretleyin. Aynı kapsamda kapı panelinin menteşesinin konumunu düzenlemek için "Insertion Point" değerlerinden "Y" parametresi değiştirilebilir. Son olarak, kapı panelinin, değişen kapı ebatlarına uyum sağlaması için "Scale To Fit" parametrelerinden "Width", "Height" ve "Lock XY Ratio" değerlerini aktif konuma getirebilirsiniz. Bu işlemler tamamlandıktan sonra OK komutu ile "Custom Block" diyalog kutusunu kapatın.

Kapı panelinin tanımlanması

Sadece yeni tanımlanan kapı panelinin çizim içerisinde görüntülenmesi için kapı tipine ait katman görüntüleme ayarlarının düzenlenmesi gerekmektedir. Bunun için "Entity Properties" diyalog kutusundaki "Layer/Color/Linetype" bölümünden "Door Panel" ve "Swing" katmanlarının görüntülemesini kapatıp "Ornek Kapı Paneli" katmanının açık konuma getirilmesi gerekmektedir. Bu işlemlerin tamamlanmasından sonra OK komutu ile açık olan tüm diyalog kutularını kapatabilirsiniz.

Kapı panelinin görüntüleme ayarlarının yapılması

Kapının son parçası olan pervazın tanımlanması için duvar üzerinde yer alan kapıyı seçip sağ tuş menüsünden "Edit Door Style" komutunu seçin. Açılan "Door Style Properties" diyalog kutusunun "Design Rules" bölümüne geçin. Bu bölüm içerisinde önceden tanımlanan pervaz profiline ulaşmak için "Shape" parametresinin "Custom" seçeneğini açın ve kullanılabilir profiller listesinden "Ornek Pervaz Profili" isimli profili seçin. Profil tanımlamasının yapılmasından sonra OK komutu ile bu diyalog kutusunu kapatın.

Artık yeni kapı stili çizim içerisinde kullanılmaya hazırdır. Bu kapının değişik değerler içeren tiplerini çizimde yer alan duvar üzerinde kolaylıkla deneyip diğer projelerinize de aktarabilirisiniz.

Tamamlanmış kapı tanımlaması

Autodesk Architectural Desktop'ın bu esnek yapısını kullanarak her çeşit kapıyı nesne kütüphanesine ekleyebilirsiniz. İlk bakışta karışık gibi görünen bu sürecin, birkaç farklı kapı tipi tanımlanmasından sonra oldukça kolay olduğunu göreceksiniz. Büyük esneklik sağlayan bu yapı, basit kapı tiplerinden karmaşık kapılara kadar tüm tanımlamaların kolaylıkla yapılmasına olanak sağlamaktadır.

SAYSISAL GRAFİK tarafından hazırlanan ve lisanslı kullanıcılara ücretsiz olarak verilen Türkçe Mimari Nesne Stil Kütüphanesi içerisinde de Türkiye’de sıklıkla kullanılan birçok kapı tipi yer almaktadır.

*Ed Goldberg’in Autodesk Point A sitesinde yer alan yazısından derlenmiştir.