Geçtiğimiz yıl ülkemizin içine girdiği ekonomik kriz, birçok sanayi ile birlikte en çok otomotiv sanayisini etkiledi. Otomotiv Sanayii Derneği (OSD) tarafından hazırlanan raporlar bu olumsuz etkilenmeyi ve üretim/satıştaki düşüşü açıkça gözler önüne seriyor. OSD'nin raporlarından rahatlıkla görülebileceği gibi, 2001 yılı, satış ve üretim açısından önceki yıllara göre ciddi daralmayla kapandı.

Otomotivde Üretim ve Satış Düştü
2001 yılındaki toplam otomotiv üretimine baktığımızda, 2001 yılına göre % 39'luk bir azalma olduğunu görüyoruz. Adet bazında, 2000'de 468.381 olan toplam üretim, 2001'de 285.735 adet oluyor. Türlerine göre baktığımızda ise, 2001 yılında üretim 2000 yılına göre otomobilde % 41, ticari araçta %29 ve traktörde ise % 60 oranında azalmış. OSD'nin yayınladığı Tablo 1, ürün bazında daha ayrıntılı bilgiler vermektedir.

Tipler	12 Aylık Üretim		% Değişim (12 Ay)
	2000	2001
Otomobil	297.476	175.343	-% 41
Ticari Araçlar	133.471	95.342	-% 29
Büyük Kamyon	16.938	4.110	-% 76
Küçük Kamyon	11.410	2.573	-% 77
Kamyonet*	68.807	76.672	% 11
Otobüs	4.213	2.501	-% 41
Minibüs	20.597	6.486	-% 69
Midibüs	11.506	3.000	-% 74
Taşit Araçları Toplam	430.947	270.685	-% 37
Traktör	37.434	15.052	-% 60
Genel Toplam	468.381	285.737	-% 39

Tablo 1: 2000 ve 2001 yıllarına ait araç üretimi tablosu
* Kamyonet oranındaki %11 artış ihracattan dolayıdır.

Grafik 1: Toplam üretim (traktör hariç) ve otomobil üretimi - 1990-2001

1990 yılından 2001 yılına kadar, toplam üretimin değişimine bakarsak, geçen yıl yaşanan daralma daha iyi anlaşılır. Grafik 2, 1990-2001 yılları arasındaki toplam üretim (traktör hariç) ve otomobil üretimi değişimini göstermektedir. Dikkat çekici olan, otomobil üretiminin yıllar sonra ilk defa 1991 yılı seviyesinin altına düşmesidir. Başka bir deyimle, otomobil üretimi 10 yıl öncesinin altında gerçekleşmiştir.

Ticari araçlar içerisinde, Tablo 1'e göre, en çok düşüşün yaşandığı tür kamyon üretimi olarak gözükmektedir. Büyük ve küçük kamyon üretimi, 2001 yılında 2000 yılına göre sırasıyla %76 ve %77 oranında azalmıştır. Örnek olarak, büyük kamyon üretiminin 1990 yılından itibaren gelişen üretim adetlerine bakarsak, 2001 büyük kamyon üretiminin son 11 yılın en düşük seviyesinde gerçekleşmiş olduğu görülecektir (Grafik 2).

Grafik 2: Toplam büyük kamyon üretimi - 1990-2001

Üretimin düşmüş olmasının satışların düşüşü anlamına geleceği de açıktır. Otomobil satışları bu anlamda iyi birer gösterge olmaktadır. Eğer 1993-2001 yılları arasındaki toplam otomobil satışlarına bakarsak, otomotiv sektörünün yaşadığı sıkıntının ve daralmanın boyutları yeniden gözler önüne serilmektedir. Grafik 3, 1993-2001 yılları arasındaki toplam otomobil satış adetleri değişimini göstermektedir.

Grafik 3: Toplam otomobil satışı - 1993-2001

Toplam otomobil satışı grafiğinin bize sölediği, 2001 yılındaki toplam satışın son 8 yılın en düşük seviyesi olduğudur. En düşük seviye olan 1995 yılındaki satışa göre 2001 yılındaki toplam otomobil satışı %60 oranında azalmıştır.

İhracat, Otomotivin Can Simidi Oldu
Tüm bu üretim ve satış düşüşleri, kısmen de olsa ihracat yoluyla karşılanmaya ve zararlar telafi edilmeye çalışılmıştır. OSD'nin verilerine göre, 2001 yılında toplam üretim içinde ihracatın payı %73, otomobilde ise %81 gibi yüksek değerlerde oldu. Fakat, iç pazar büyük oranda darldı. Grafik 4'de, 1990-2001 yılları arasında, iç pazara yönelik olarak yapılan otomobil üretimi örnek olarak verilmiştir. İç pazara otomobil üretimi ile toplam otomobil üretiminin karşılaştırılması, aradaki farkın ihracat lehine açıldığını göstermektedir. Fakat, toplamdaki düşüş, sanayinin ne derece daraldığını yeniden göstermektedir. Bu daralma ne yazık ki, ihracat ile giderilememiştir.

Grafik 4: Otomobil üretimi ve ihracat - 1990-2001

Toplam üretiminin (traktör hariç) ihracata oranının değişimi, Tablo 2'de gösterilmiştir.

	1992	1993	1994	1995	1996	1997	1998	1999	2000	2001
Üretim	322.931	420.675	243.174	282.440	276.747	344.352	344.502	297.862	430.947	270.685
İhracat	9.749	8.121	14.542	35.533	35.799	28.365	31.831	85.816	96.489	198.233
İhracat (%)	% 3	% 2	% 6	% 13	% 13	% 8	% 9	% 29	% 22	% 73

Tablo 2: 1992-2001 yılları arasında ihracat/üretim değerleri

OSD'nin verdiği bu bilgilere göre, toplam üretim içinde ihracatın payı, 1992-1996 yıllarında istikrarlı bir artış ile 1996 yılında %13'e ulaştı. Burada önemli etkiyi otomobil ihracatı oluşturdu. 1998 yılında ihracatın üretim içindeki payı %9, 1999 yılında %28 ve 2000 yılında %22 olmuştur. 2001 yılında ihracatın üretim içindeki payı, iç pazardaki aşırı durgunluk nedeni ile %73 gibi yüksek düzeye ulaşmıştır. 2000 yılı aynı dönemine göre ihracatta %105 artış olmuştur.

Son Verilere Göre Otomotiv Sektöründe Ocak-Şubat 2002 Ayları
Son olarak, OSD'nin Mart 2002'de yayınladığı raporuna dayanarak, Ocak-Şubat 2002'de otomotiv sektöründeki gelişmelere bakalım.

Ne yazık ki, Ocak-Şubat 2002 aylarında gerçekleşen üretim ve satış adetleri de kötümser bir tablo çizmektedir. Buna göre, 2001 yılının ilk iki ayında 48.909 adet olan toplam üretim, %21 azalarak 2002 yılının Ocak-Şubat döneminde 38.541 adet olmuştur. En büyük azalma traktör üretiminde, %65 ile gerçekleşmiştir.

Otomobil üretimine baktığımızda da, benzer bir düşüş ile karşılaşmaktayız. 2002 yılının ilk iki ayında 25.091 adet otomobil üretildi ve bu rakam, 2001 yılının aynı dönemine göre %10'luk bir azalma anlamına gelmektedir. İç pazardaki talep daralması bütün şiddetiyle devam etmektedir. Örneğin, 2002 yılı Şubat ayı toplam otomobil satışları, 1993 yılına göre %96, 1999 yılının Şubat ayına göre %89, 2000 yılı Şubat ayına göre %94 ve 2001 yılı Şubat aynına göre %84 oranlarında azalmıştır.

Üretim ve satıştaki düşüş yine ihracat ile karşılanmaya çalışılmıştır. 2002 yılı Ocak-Şubat döneminde üretilen otomobillerin %81 gibi büyük bir bölümü ihraç edilmiştir. İç pazara yönelik toplam üretimde, geçtiğimiz yılın aynı dönemine göre düşüş sürmektedir.

Ocak-Şubat 2002 dönemine ait toplam üretim rakamları ise, Tablo 3'de gösterilmiştir.

Tipler	12 Aylık Üretim		% Değişim (12 Ay)
	2000	2001
Otomobil	28.008	25.091	-% 10
Ticari Araçlar	17.003	12.084	-% 29
Büyük Kamyon	1.068	585	-% 45
Küçük Kamyon	379	382	% 1
Kamyonet	12.379	10.050	-% 19
Otobüs	650	305	-% 53
Minibüs	1.790	381	-% 79
Midibüs	737	381	-% 48
Taşit Araçları Toplam	45.011	37.175	-% 17
Traktör	3.898	1.366	-% 65
Genel Toplam	48.909	38.541	-% 21

Tablo 3: Ocak-Şubat 2002 dönemine ait araç üretim tablosu