Türkiye arkeolojik yerleşimleri envanterini oluşturmaya yönelik TAY Projesi, 8 yıldır yürütülüyor. 2001 yılı için planlanan Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu TAY Keşif Gezisi ise, Haziran-Ekim 2001'de tamamlandı ve sonuçları bir ara rapor olarak yayımlandı. "Türkiye Arkeolojik Tahribat Raporu 2001", Türkiye'nin diğer bölgelerinde olduğu gibi acı sonuçlarla dolu.

Akdeniz Bölgesinde, 63 günde yapılan çalışmada, 14.282 km yol katedilmiş ve Paleolitik-İlk Tunç Çağı arası dönemlerden 394 arkeolojik yerleşim araştırılmış. Bunlardan 341'i tahribata uğramış! Yerleşimlerin tahribat türüne göre dağılımı Şekil 1'de yer almaktadır.

Şekil 1

Güneydoğu Anadolu Bölgesinde, 43 günde yapılan çalışmada, 7.064 km yol katedilmiş ve Paleolitik-İlk Tunç Çağı arası dönemlerden 338 arkeolojik yerleşimin araştırılması hedeflenmiş. Bunlardan 238'i tahribata uğramış! Yerleşimlerin tahribat türüne göre dağılımı Şekil 2'de yer almaktadır.

Şekil 2

Raporda şu sonuçlara yer veriliyor:

• Korumacılık anlayışı bazı çevrelerce, bilinen birkaç anıt ve ören yerinin kurtarılması olarak aksettirilmekte ve kamuoyunda da böyle kabul görmektedir. Oysa höyük, mağara gibi tarih öncesi çağlara ait, görselliği fazla olmayan değerler, en az toprak üstü ve daha geç dönem kalıntıları kadar kültürel öneme sahiptir.

• Araştırmalarımız sırasında, bilinen ve görünür büyüklükte kimi höyüklerin tescilli olmadığı tespit edilmiştir.

• Tescil edilmiş kimi yerleşimler ise korumaya yönelik hiçbir önlem alınmayışından dolayı tahribata açık duruma gelmiş, bazı yerleşme yerlerinin de tescil değeri düşürülerek, yapılaşmanın önü açılmıştır. Aynı zamanda kazısı yapılmış yerleşimlerin korunmaması, defineci tahribatını kolaylaştırmaktadır.

• Türkiye'de kültürel emanetlere, arkeolojik kalıntılara yönelik tahribat, belirli bir bölgeye ya da yapılaşma türüne has değil, yaygın, yoğun ve süreklidir. Bir daha ele geçemeyecek ve yerine konamayacak bu emanetler için, bugünden itibaren, herkes tarafından acil önlemler geliştirilmeli ve alınmalıdır. Detaylı bilgi için www.tayproject.org adresini ziyaret edebilirsiniz.