Bosal-Mimaysan'da CAD/CAM uygulamaları:
Egzoz braketi progresif kalıbı

1999 yılından bu yana Bosal-Mimaysan bünyesinde tasarlanan tüm kalıplar 3 boyutlu katı model olarak oluşturulmakta, kalıp imalat resimleri hazırlanarak CNC imalat programları yapılmakta ve tezgahın elverdiği çabuklukta, sorunsuz bir şekilde işlenmektedir. Sonuç olarak geçen yıllar içinde, tek CNC frezede, 3 vardiyada yılda ortalama 3000 adet ayrı program çalıştırılmıştır.

Mustafa Tiğrek / MTM

Egzoz gövdesininin araca sabitlenmesi için ihtiyaç duyulan egzoz braketi (Şekil 1), Bosal Mimaysan tarafından gerçekleştirilmiş bir çalışmadır. Parçanın muhtelif egzozlarda kulanılan bir ortak parça oluşu ve üretilecek parça sayısının fazla olması nedeniyle progresif kalıp yapılması ön görülmüştür. Bu çerçevede kalıp tasarım çalışması Bosal Mimaysan CAD/CAM formeni Tuğrul Güngör tarafından yaklaşık 2 haftada tamamlanmıştır. Bu süreye, kalıp konstrüksiyon zamanı, gerekli tüm hesaplamalar, 3 boyutlu tasarım, montaj modelleme ve kalıp imalatı için gerekli tüm teknik resimlerin oluşumu dahildir.

Şekil 1: Egzoz braketi

Tasarımın ardından, CNC tezgahlarda üretilmesi gereken tüm parçaların NC kodları da üretilerek kalıp imalatı gerçekleştirilmiştir.

Kalıp, 100 tonluk eksantrik preste, otomatik sürücü ile beslenip insansız çalışarak, dakikada 60 adet parça üretilecek şekilde tasarlanmıştır.

Tüm bu çalışmalarda Mechanical Desktop ve hyperMILL yazılımları kullanılmıştır.

Parça malzemesi, 1.5 mm kalınlığında St 37’dir. Kalıp içinde 7 hatveli işlem gerçekleşmektedir. Şerit malzemenin kalıp içinde, farklı hatvelerde alacağı formlar Şekil 2’de görüldüğü gibidir.

Şekil 2: Şerit malzemenin kalıp içinde farklı hatvelerde alacağı formlar

Son hatvede, parçanın ucu kıvrılarak, şeritten koparılmaktadır. Bu amaç için tasarlanmış bulunan progresif kalıp, 113 adeti alt grupta,178 adeti üst grupta olmak üzere toplam 291 parçadan oluşmaktadır. Toplam ağırlık 384 kg’dır.

Mechanical Desktop ve Tasarım
Mechanical Desktop, 2 boyutlu tasarım araçlarının tümüyle birlikte 3 boyutlu yüzey ve katı modelleme, montaj modelleme, teknik resim oluşturma gibi, mekanik tasarım ve modelleme için gerekli tüm olanakları, üstelik aynı ortamda ve birlikte sunarak, ideal bir çözüm sunar.

Bugüne kadar, MTM'nin de doğrudan veya dolaylı katkılarıyla, pek çok proje gerçekleşmiştir. Kalıp tasarımından endüstriyel ürün tasarımına, genel makinadan, özel tasarımlara kadar geniş bir yelpazeyi kapsayan tüm çalışmaların ortak paydalarından ikisi istenilen neticelere ulaşılmış olması ve duyulan memnuniyettir. Bu çalışmalardan bazıları, muhtelif yayın organlarında, başarı öykülerine konu edilmiştir.

Progresif saç kalıbı da benzer bir çalışmadır. Çalışmanın tümü tek bir DWG dosyası altında gerçekleştirilmiştir. Bu tamamen kullanıcının tercihidir. Tüm parçalar aynı dosyada modellenmiş, montaj ilişkileri kurgulanarak montaj tamamlanmış, montajın kesitleri ve teknik resimleri oluşturulmuş, poz numaraları konularak malzeme listeleri hazırlanmıştır. Bu malzeme listesinden referans alınarak yine aynı DWG dosyası içinde, imalatı yapılacak tüm parçaların teknik resimleri 37 adet farklı teknik resim sayfasında oluşturularak, imalat için gerekli tüm veriler tamamlanmıştır. Şekil 3'de, örnek olarak, montajın teknik resmi yer almaktadır.

Şekil 3: Montajın teknik resim görünüşleri

Bundan sonraki aşamada, CNC frezede ve tel erezyonda imal edilecek parçalar için dış referans ilişkilerinden yararlanarak, ayrı dosyalar haline getirilip hyperMILL programında, gerekli imalat kodları hazırlanmıştır.

Böyle bir çalışmada, verilerin oluşumu modelleme ortamında gerçekleştirilir. Parçaların tek tek modellendiği ve montaj ilişkilerinin kurulduğu ortam burasıdır. Burada oluşturulan veriler geri kalan aşamalarda teknik veya estetik kaygılarla, fiziksel düzenlemelere tabi olurlar. Örneğin parçalardan teknik resimler oluşturulur, malzeme listeleri hazırlanır, parçalar ölçülendirilir vb.

Tüm bu aşamalarda yapılan işlemler, çoğunlukla otomatik veya standart işlemlerdir. Yani parçaların modellenmesi ve montajı tamamlandıktan sonra bilgi veya veri oluşumu tamamlanmış, geriye bunların ifade edilmesi kalmıştır.

Teknik resimler, var olan parçalardan otomatik olarak üretilir. Kullanıcının yapması gereken şey, teknik veya estetik kaygılarla bir takım düzenlemeler yapmaktır. Parçada var olan parametrik ölçüler teknik resme otomatik yansır ve kullanıcı eğer arzu ederse farklı ölçüler ilave eder veya kendi standartları doğrultusunda düzenlemeler yapar.

Zaman alıcı olan, parça sayısına bağlı olarak yapılan düzenlemelerin sayısıdır. Örneğin, 37 adet teknik resmin oluşumu için 37 adet kağıt boyutuna karar verilmesi, görüntülere ve yerleşimlerine karar verilmesi kısaca "çevre düzenlemesi" diye adlandırılabilecek benzeri işlemlerin 37 kere tekrar edilmesinin zaman alması doğaldır. Benzer şeyler dışında tüm aşamalar otomatik olarak yürür.

Tümü tek bir DWG dosyası altında gerçekleştirilmiş bu çalışma farklı şekilde de kurgulanabilirdi. Örneğin, tüm parçalar ayrı dosyalarda oluşturulup montaj sayfasına sadece dış referans bağlantılarıyla bağlanabilir, yükü daha hafif bir montaj dosyası ile çalışabilinirdi. Veya farklı gruplar ayrı montaj sayfalarında montajlanıp, ana montaj sayfasında alt montajlar olarak kullanılabilirdi.

Bu örnekler çoğaltılabilir. Tüm bu farklı yaklaşımlar içinde, birisine doğru demek mümkün değildir. Yöntem; tamamen, ihtiyaçlarını da göz önünde bulundurarak, kullanıcının tercihine bağlıdır. Önemli olan Mechanical Desktop'un arzu edilen netice için ihtiyaç duyulan tüm araçları sunması ve değişik yöntemler için olanak sağlamasıdır. Yani çalışmanın program tarafından değil, kullanıcının tercihlerine göre yönlendirilebilmesidir.

Montaj modelleme ile ilgili Sanal Gazete Mart 2000 sayısında yayınlanmış "...ve Montaj Modelleme!" başlıklı yazı bu konuda daha fazla bilgi içermektedir.

Mechanical Desktop ve Bosal - Mimaysan,
1965 yılından bu yana ana sanayilerin taleplerini karşılayan Bosal-Mimaysan 1992'de progresif ve hassas kalıplar yapabilmek için kalıphane modernizasyonunu, CNC işleme merkezi, CNC tel erezyon vb. yatırımları tamamlamıştır. Bu tarihte satın alınan ilk CNC freze, basit bir CAM programı desteğiyle firma ihtiyaçlarını karşılamaktaydı. Geçen süreç içinde teknolojinin gelişimi ve buna bağlı olarak ana sanayilerin çalışma yöntemleri ve taleplerinin değişmesi, mevcut şartların iyileştirilmesi gereğini doğurmuştur.

Bu ihtiyaç neticesi, yapılan araştırmalar sonucunda MTM ile işbirliğine gidilerek 1997 yılında MDT 2.0 ile mekanik CAD tasarımına geçilmiştir. Takip eden sene içinde, yenilenen MDT programıyla birlikte hyperMILL imalat programının teminiyle de CAD/CAM sistemi tamamlanmıştır.

Mevcut sistem, yabancı ortaklı bir firma olması nedeniyle prosedürler gereği, alternatiflerin detaylı bir incelemesi sonucunda ve yurtdışından farklı program tavsiyelerine rağmen, özenle seçilmiştir.

CAD/CAM sistemi MTM'nin danışmanlık ve eğitim desteğiyle, kısa zamanda verimli kullanılır hale gelmiştir.

1999 yılından itibaren firma bünyesinde tasarlanan tüm kalıplar 3 boyutlu katı model halinde olmakta ve çok kısa sürelerde tasarlanıp kalıp imalat resimleri hazırlanarak CNC imalat programları yapılmakta ve tezgahın elverdiği çabuklukta, sorunsuz bir şekilde işlenmektedir. Netice olarak geçen yıllar içinde tek CNC frezede 3 vardiyada yılda ortalama 3000 adet ayrı program çalıştırılmıştır.

CAD/CAM formeni Tuğrul Güngör, "CAD/CAM çalışmalarımızda, MDT ve hyperMILL sisteminin yadsınamaz katkıları olmuştur. Bu konulardaki çalışmalarımızı, Autodesk ürünleri öncesi ve sonrası diye ayırmak abartı olmaz. " demektedir.

Programların içeriği ve yetenekleri kadar arkasındaki desteğin de önemini vurgulayan Tuğrul Güngör görüşlerini şöyle ifade etmektedir: "Aldığımız neticelerde MTM'nin katkıları oldukça önemlidir. Programların ihtiyaçlarımız doğrultusunda seçiminden, eğitim ve desteğe kadar tüm aşamalarda nitelikli katkıları olmuştur. MTM'nin tasarıma ve imalata dayalı deneyimleri, imalat sürecindeki sorunlarımızı süratle aşmamıza ve verimliliği çok kısa sürede yakalamamıza yardımcı olmuştur."

Daha fazla bilgi için:
MTM Bilgi Teknolojileri:
0216 464 41 17

Bosal - Mimaysan
Firma Kartal'da Mimas Ltd. Şti. adıyla Metal ve çelik eşya imalatı için 1965 yılında kurulmuştur. 1980 yılında ismi Mimaysan Metal İşleme Sanayii ve Ticaret A.Ş. olarak değiştirilmiştir. 1997 yılı başında ise, dünyanın önde gelen susturucu, egzoz ve muhtelif otomotiv parçaları üreticilerinden BOSAL Holding B.V. ile ortaklık kurarak, faaliyetlerine BOSAL-MİMAYSAN A.Ş. adıyla devam etmektedir.

İmalat yelpazesinde egzoz boruları ve susturucular, oto koltuk iskeleti, muhtelif otomotiv destek ve takviye parçaları, kalıplar, fikstürler, özel makinalar vb. çeşitli ürünler yer almaktadır.