Batman-Silvan Ovaları sulamaları
Kerim Orhon,
İnş.Y.Müh., Suiş Proje
Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) kapsamında, Dicle nehrinin sol sahilinde kalan ovalardaki yaklaşık 250.000 hektarlık sahanın sulanmasını içermektedir. Projenin master plan ve planlama kademesi çalışmaları, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü, Etüd ve Plan Dairesi Başkanlığı tarafından yürütülmekte, Suiş Proje ise müşavir olarak bu çalışmalarda yer almaktadır.
Proje kapsamında 8 adet baraj ile sulama sahalarına suyu iletecek iletim kanalları, ana kanallar ve tüneller ile sulama şebekesi planlama aşamasında tasarlanmaktadır. Bölgeye ait 1:25.000 ölçekli haritalar ile sulanması düşünülen sahalara ait "arazi tasnif haritaları" ve DSİ tarafından önceden yapılan alternatif çalışmalar, DSİ tarafından temin edilmiştir.
Çalışmanın ilk adımı, mevcut harita ve donelerin birbirine uyumlu hale getirilmesidir. 1:25.000 ölçekli haritalar taranarak sayısal ortama aktarılmıştır. Taranmış haritaların hatasız bir şekilde koordinat sistemine oturtulmasında Autodesk CAD Overlay programından yararlanılmıştır. Arazi-tasnif haritaları ise sayısallaştırıcı kullanılarak bilgisayar ortamına geçirilmiştir. Barajlar, barajlara ait göl alanları ve kanalların da işlenmesinin ardından analize geçilmiştir.
Proje sahasında sulanacak sahaların her birinin farklı arazi sınıfında olması, değişik bir kaynaktan (farklı barajlardan / kanallardan) ve değişik şekillerde (cazibe veya pompaj) sulanacak olması bu analiz esnasında dikkate alınması gereken hususlardır.
AutoCAD Map programının kullanıldığı projenin bu aşamasında, harita üzerine işlenmiş olan ana kanal ve ana kanallardan ayrılan yedek kanallara ait sulama sahaları, kanal ismine ve cazibe veya pompajla sulanmasına göre endekslenerek, bir poligon topolojisi oluşturulmuştur. Böylece her yedek kanala ait sulama sahası tanımlanmıştır.
İkinci aşamada, herhangi bir nedenden dolayı sulanamayacak olan alanlara ait bir poligon topolojisi yaratılmıştır. Arazi tasnifi haritasındaki 6. sınıf araziler, barajlara ait rezervuar alanları ve kot farklılığı nedeniyle sulanamayacak alanların meydana getirdiği 3 ayrı topolojinin birleşiminden oluşan bu topoloji, yedek alanları topolojisinden çıkarılarak, her bir yedeğe ait sulanabilir sahalar topolojisi elde edilmiştir. Yine; yedek kanallardan oluşan bir şebeke (network) topolojisi oluşturulup, bu topoloji de yedek alanlar topolojisi ile çakıştırılarak, her yedek alanına düşen kanal uzunluğu da hesaplanmıştır.
Elde edilen nihai topolojiden değişik sorgulamalar yapılarak proje çalışmalarına devam edilmiştir. Yedek kanal isimleri ve onlara ait sulanabilir alanları içeren tablo, MS Excel ortamına alınarak, ana kanal ve yedekler kapasitelendirilmiş ve maliyet tabloları hazırlanmıştır. Her bir barajdan sulanacak sahaların ayrıntılı olarak elde edilmesi sayesinde, barajlardan çekilecek sular belirlenmiş ve işletme çalışmaları yapılmıştır. Alternatif sistemler denenerek, en ekonomik çözüm araştırılmıştır.
Batman-Silvan Ovaları sulamaları
Yedek sulama alanları
1/25.000’lik planlar