Esnek görünüm ayarları sayesinde, her mimar kendi çizim tekniğini modelden otomatik olarak oluşturulan uygulama çizimlerine yansıtabilir.

Autodesk Architectural Desktop'daki "görünüm ayarları", mimari nesnelerin bakış yönüne göre nasıl görüntüleneceğini belirler. Tek bir mimari modelin, farklı görünüşlerde (3 boyutlu model, plan, kesit, vb.) nasıl görünmesi gerektiğini tanımlayan bu ayarlar bakış yönü ve nesne bazında yapılabilir. Her mimarın kendi çizim tekniğini, modelden otomatik oluşturulan uygulama çizimlerine yansıtabilmesine olanak sağlayan bu sistem çok esnektir. Bu yazımızda, Architectural Desktop'ın var olan ayarlarını değiştirmek isteyenler için bu sistemi örnekler ile açıklamaya çalışacağız.

Sistemi anlayabilmek için öncelikle görünüm ayarlarını oluşturan 3 bileşeni tanımak gerekli:

Display Representation: Her bir mimari nesnenin nasıl görüntüleneceğini kontrol eder.

Display Set: "Display Representation" gruplarıdır.

Display Configuration: Bakış yönleri (görünüşler) ile "Display Set"leri ilişkilendirir. Bu bileşenler hiyerarşik yapıdadır. Her bir "Display Configuration", birden fazla "Display Set" ve her bir "Display Set", birden fazla "Display Representation" içerir. Birlikte nasıl çalıştıklarını anlamak için, öncelikle her birini tek tek iyi anlamak gerekiyor.

Display Representation
"Display Respresentation", bir mimari nesnenin bileşenlerinin nasıl çizileceğini belirler. Geleneksel çizim yöntemleri ile bir nesne, örneğin bir kapı, farklı görünüşlerdeki farklı gösterimler için farklı bileşenler ile çizilir. "Display Respresentation", çizime göre farklı gösterime bürünebilen tek bir mimari nesne oluşturulmasına olanak sağlar.

Architectural Desktop'da, mimari nesneler değişik bileşenlerden oluşur. Örneğin bir kapı, kasa, kanat, cam, vb. bileşenlere sahiptir. Her bileşen fiziksel ve grafik olarak belirli özelliklere sahiptir. Fiziksel özellikler boyutları ve yerleşimi belirlerken; grafik özellikler görünürlüğü (on/off), katman, renk ve çizgi tipini belirler. Fiziksel özellikler tasarım aşamasında nesne modele eklenirken, grafik özellikler ise "Display Respresentation" içersinde belirtilir. Bir nesne için birden fazla "Display Respresentation" tanımlanabilir ve her birinde bileşenlerin grafik özellikleri değiştirilebilir.

Şekil 1 : Aynı nesnelerin farklı "Display Representation"lar ile görüntülenmesi

Şekil 1, "Display Representation" yardımı ile tek bir nesnenin farklı çizimlerde nasıl farklı gösterimlere bürünebileceğini göstermektedir. PLAN-100'de kanat ve açılış ile gösterilirken, aynı kapı, PLAN-50'de kasası ile birlikte gösterilmektedir. Aynı şekilde pencere de daha detaylanmıştır. MODEL'de ise nesneler, 3 boyutlu olarak gözükmektedir.

"Display Respresentation", bakış yönüne bağlı değildir, ancak çoğunlukla kullanılacağı görünüşteki bakış yönü dikkate alınarak tasarlanır. Örneğin şekil 1’de, bakış izometrik olsada nesneler plan görünüşleri ile çizilmişlerdir.

Bir nesnenin "Display Representation" tanımlarını görmek için (Şekil 2):

1. Desktop çek-menüsünden Display Manager (Görünüm Yöneticisi) komutunu seçin.

2. Açılan dialog kutusunun sol alt köşesindeki ikonu tıklayarak Floating Viewer (Yüzer Görüntüleyici) penceresini açın.

3. Her iki pencereyi de ekranda aynı anda görebileceğiniz konuma getirin.

4. Sol taraftaki ağaç yapısındaki listeden "Representations by Object" dizinini açın.

5. Herhangi bir nesne tipini, örneğin Window (pencere) nesnesini seçin.

6. Sağ taraftaki listeden herhangi bir "Display Respresentation"ı seçin. Floating Viewer, seçmiş olduğunuz "Display Representation"a göre nesnenin nasıl çizileceğini gösterecektir.

Şekil 2 : Display Manager penceresinde "Display Repsentation" tanımları

Her mimari nesne için model, plan, kesit vb. durumlar için önceden tanımlı "Display Representation"lar vardır. Önceden tanımlı bu "Display Representation"ların ayarlarını değiştirebileceğiniz gibi bunların kopyasını alıp gerekli değişiklikleri yapıp yeni "Display Representation"lar da oluşturabilirsiniz.

Display Set
Görünüm ayarlarında ikinci kademede "Display Set" vardır. "Display Set" farklı mimari nesnelerin "Display Representation"larını içeren bir kümedir. Örneğin "Plan" adlı bir "Display Set" tüm mimari nesnelerin plan görünüşü için hazırlanmış "Display Representation"larını içerebilir. Bir "Display Set" bir mimari nesne için birden fazla "Display Representation" içerebileceği gibi hiç "Display Representation" da içermeyebilir. Eğer bir "Display Set" belirli bir mimari nesne için hiç "Display Representation" içermiyorsa, o nesne "Display Set" güncel olduğunda görüntülenmez.

"Display Set", bakış yönüne bağlı değildir, ancak çoğunlukla kullanılacağı görünüşteki bakış yönü dikkate alınarak tasarlanır.

Display Configuration
Görünüm ayarlarının en üst kademesinde "Display Configuration" vardır. Daha önceki iki bölümde "Display Representation" ve "Display Set"lerin, çoğunlukla kullanılacakları görünüşteki bakış yönü dikkate alınarak tasarlansa da, bakış yönünden bağımsız olduklarını belirtmiştik. "Display Configuration" da ise bakış yönü önemlidir.

Bir "Display Configuration"da, belirli bakış yönleri ile tanımlanmış olan "Display Set"ler ilişkilendirilir. Üst, alt, sol, sağ, ön ve arkadan bakışlar için hangi "Display Set"lerin kullanılacağı belirtilir. Bu bakış yönleri dışında kalan 3B görünüşler için varsayılan değer (default) kullanılır. Belirli bakış yönlerine herhangi bir "Display Set" atanmamışsa, o bakış yönü kullanıldığında nesneler varsayılan değerdeki "Display Set" ayarları ile görüntülenir.

Şekil 3’de, "1-100" isimli "Display Configuration"da üstten bakış için "Plan 1-100", alttan bakış için "Tavan Planı", sol, sağ, ön ve arkadan bakışlar için "Kesit-Görünüş 1-100" isimli "Display Set"ler kullanılmıştır. Bu bakışlar dışında kalan bakış yönleri için 3B görünüş sağlayan "Model" isimli "Display Set" atanmıştır.

Şekil 3 : Display Manager penceresinde 1-100 isimli Display Configuration ayarları

Sistem Nasıl İşliyor
Architectural Desktop'da, mimari modelin uygulama çizimlerini hazırlamak için yerleşim (layout) sayfaları oluşturulur (yerleşimler ile ilgili detaylı bilgi için Sanal Gazete Mart 2000 sayısına bakabilirsiniz). Her yerleşimde o paftada yer alması istenen değişik görünüşler için görünüm alanları (viewports) açılır. Her bir görünüm alanına bir "Display Configuration" atanır. Bu "Display Configuration" çeşitli bakış yönleri için "Display Set"ler içerir. Dolayısıyla o görünüm alanında hangi bakış yönünü seçerseniz ona uygun "Display Set" aktif olur. Örneğin Şekil 3'deki ayarları kullandığınızı varsayalım. "1-100" isimli "Display Configuration"ı atadığınız görünüm alanında eğer plan görünüşü seçerseniz, üstten bakışa atanmış olan "Plan 1-100" isimli "Display Set" aktif olacaktır ve mimari nesneler o setin içindeki "Display Respresentation" ayarlarına göre çizileceklerdir.

Başlangıç İçin
Architectural Desktop'daki görünüm ayarları karmaşık gibi gözükebilir, ancak çok esnek olan bu sistem, her mimarın kendi tercihlerini veya her şirketin kendi standartlarını uygulamasında kolaylık sağlar. Yazılımı yeni kullanmaya başlayanların görünüm ayarlarını öğrenene kadar işini kolaylaştırmak amacıyla, yazılımla birlikte şablon (template) dosyalar gelmektedir. Bu şablon dosyalarda belirli kağıt boyları ve ölçekler için hazırlanmış yerleşim sayfaları ve tanımlanmış görünüm ayarları vardır. SAYISAL GRAFİK tarafından hazırlanan Türkçe Mimari Nesne Stil Kütüphanesi (Bkz. sayfa 7) içersinde de Türkiye'deki pratiğe uygun şablon dosyalar bulunmaktadır.

Şekil 4: Yukarıdaki örnekte "A0 1-100" isimli yerleşimde 3 görünüm alanı açılmıştır. Tüm görünüm alanlarına "1-100" isimli "Display Configuration" atanmıştır. Görünüm alanlarındaki bakış yönleri farklı olduğu için, mimari nesneler o bakış yönüne göre farklı "Display Set"ler kullanılarak görüntülenmiştir.