Sanal Gazete'nin Eylül ‘99 sayısında Autodesk CAD Overlay 2000 hakkında ayrıntılı ürün bilgisi vermiştik. Bu sayımızda da Autodesk CAD Overlay'in arazi uygulamalarında ne şekilde kullanılabileceğini bir örnek üzerinde açıklamaya çalışacağız.

Autodesk CAD Overlay, renkli veya gri tonlu "raster" görüntülerin AutoCAD içinde görüntülenmesi, düzenlenmesi, diğer formatlara çevrilmesi ve saklanması için işlevler içerir. CAD Overlay ile;

• AutoCAD komutlarını kullanarak renkli, tek renk veya gri tonlu "raster" görüntüleri işleyebilir,
• "raster" görüntüleri düzenleyebilir ("pixel" değerlerini ayarlayarak, istenmeyen görüntü bölümlerini kaldırarak, seçilen bölümleri değiştirerek) ve değişiklikleri saklayabilir,
• "raster" görüntüleri hızlı ve hassas şekilde vektör nesnelere çevirebilirsiniz.

Örnek proje, parsel ve yolları kapsayan sayısal bir plan, proje alanının uydu görüntüsü, kağıt haritadan taranmış toprak tipi haritası ve kağıt haritadan taranmış eşyükseklik eğrileri haritasından oluşmakta. İlk olarak yol ve parsel haritası ile birlikte kullanılmak üzere uydu görüntüsünün koordinatları harita ile çakıştırılacak. Daha sonra toprak haritası ve eşyükseklik eğrileri haritası çizime yerleştirilecek ve CAD Overlay'in yarı otomatik sayısallaştırma işlevleri kullanılarak sayısal toprak ve eşyükseklik eğrileri haritası elde edilecek.

Uydu Görüntüsünün Altlık Olarak Kullanılması
Altlık olarak kullanacağımız hava fotoğrafını yol ve parsel verilerinin sayısal olarak oluşturulduğu çizime aktarıyoruz. (Şekil 1) İlk olarak yapılması gereken işlem; sayısal plan ile hava fotoğrafının çakıştırılması. Bunun içn CAD Overlay'in lineer korelasyon işlevi ile hava fotografı üzerindeki iki noktanın sayısal plandaki koordinatlarını gösteriyoruz. (Şekil 2) Böylece fotoğrafın ölçeği ve açısını oturtmuş oluyoruz.

Şekil 1: Uydu görüntüsünün çizime aktarılması

Şekil 2: Lineer koordinasyon noktaları

Genel olarak fotoğraf çizime otursa bile bu yeterli değil çünkü koordinatların tam olarak çakışması gerekiyor. Şekil 3'de sarı dairelerle gösterilen noktalar çizime tam olarak oturmamış durumda. Bu da uydu görüntüsünde esneme veya kayma olduğunu gösteriyor. Hatayı gidermek için non-lineer korelasyon işlemini uygulamamız gerekiyor. Fotoğraf üzerinde 5 nokta işaretleyerek bu noktaların gerçekte olması gereken koordinatlarını sayısal plan üzerinde gösteriyoruz (eğer bu noktaların tam koordinatları biliniyorsa işlem koordinat girilerek de yapılabilir). Autodesk CAD Overlay işaretlediğimiz noktaları tabloda tutar ve noktaların koordinat bilgilerini saklamaya olanak tanır. Şekil 4'de koordinatların tam olarak oturmuş halini görüyoruz.

Haritaların Sayısallaştırılması
Uydu görüntüsü çizimimizle çakıştırıldı; şimdi sıra taranmış toprak ve eşyükseklik eğrilerini içeren "raster" görüntülerde. Bu görüntüler için de bir önceki işlemdeki gibi çakıştırma işlemi yapıyoruz. (Şekil 5) Bu haritaları sayısallaştırmak istiyoruz. Sayısallaştırma için CAD Overlay'in yarı otomatik "raster"-vektör dönüşüm işlemini kullanacağız. Yarı otomatik sayısallaştırma; herhangi bir "raster" nesnenin -örnekte eşyükseklik eğrisi- başlangıcını gösterdikten sonra yazılımın otomatik olarak herhangi bir boşluk veya kesişim görene kadar çizgiyi sayısallaştırması işlemidir. Boşluk veya kesişim noktalarında kullanıcıya ne tarafa gitmesi gerektiğini sorarak işleme devam eder. Kullanıcı müdahalesi ile sayısallaştırma yapıldığı için sonrasında düzeltme işlemine gerek kalmaz. Sayısallaştırma işlemine başlamadan önce gerekli parametreleri (en uzun vektör çizginin uzunluğu, kaç birim boşluk gördüğünde durup size sorması gerektiği gibi) giriyoruz. Sayısallaştırdığımız nesnelerin eğri olduğunu belirtiyoruz, böylelikle her eğrinin sayısallaştırılmasından sonra yüksekliğini bize soracaktır. Şekil 6'daki sarı kalın çizgiler sayısallaştırılmış eğrilerdir.

Şekil 5: Taranmış eşyükseklik eğrileri ve toprak haritaları

Şekil 6: Eğrilerin sayısallaştırılması

Aynı işlemi toprak haritası için de gerçekleştireceğiz fakat bu pafta çok temiz değil, bu yüzden ilk olarak çapakları temizliyoruz. Şekil 7'de çapakların temizlenmeden önceki hali, Şekil 8'de de temizlendikten sonraki hali görülmektedir. Temizlenmesi gereken çapak büyüklüğünü verdikten sonra yazılım otomatik olarak işlemi gerçekleştirir. Eğrilerde uyguladığımız sayısallaştırma işlemini toprak haritası için de uyguluyoruz. (Şekil 9)

Projemizde kullanılacak "raster" görüntüler artık hazır. Uydu görüntüsü tam koordinatlarına oturdu. Toprak ve eşyükseklik eğrileri haritası da sayısallaştırıldı. (Şekil 10)

Şekil 10: Haritanın son hali