Autodesk Architectural Desktop; sağlam, güvenli, rahat, ekonomik ve güzel merdivenler tasarlamanız için gereken kolaylığı sunuyor.

Bu sayımızda önemli yapı bileşenlerinden biri olan merdivenlere ve merdivenlerin sirkülasyon güvenliğini sağlamakla yükümlü merdiven korkuluklarının Architectural Desktop'ta nasıl yaratıldığına ve kullanıldığına değineceğiz.

Şekil 4: Taşıyıcı sistemlerine göre hazırlanmış merdiven stilleri

Merdivenler

Merdivenler de, Architectural Desktop'ın diğer "akıllı" nesneleri gibi tasarımcı tarafından şekillendirilmeye hazırdır. Akıllı merdivenin hangi yüksekliğe çıkacağını, merdiven kolu genişliğinin ne kadar olması gerektiğini parametrik değerlerle belirttikten sonra, düz kollu, "u" biçimli ya da dönel (spiral) bir merdiveni, sadece işaretleyiciyi kullanarak, merdiven kovasının geometrisine göre yerleştirebiliriz.

Merdivenin yerleşimi sırasında, örneğin başladığı nokta, açı, kapladığı alan ya da sahanlığa kadar olan rıht sayısı, merdiveni seçer seçmez beliren "grip" noktaları tutup sürüklenerek değiştirilebilir. Bunların dışındaki değişiklikler merdiven seçiliyken sağ tuşu tıkladığımızda açılan "Nesneye Duyarlı Menü"de de yer alan "Edit Stair Styles", "Stairs Modify" ve "Stairs Properties" komutlarıyla gerçekleştirilir.

Ölçüler
Merdiveni yerleştirirken belirttiğimiz yükseklik ve genişlik dışındaki merdivene ait diğer ölçüleri; örneğin, merdivenin eğimini belirleyecek olan rıht yüksekliği ve basamak genişliği ölçülerini nasıl belirleyebiliriz?

Şekil 1: Rıht ve basamak boyutlarının ayarlanması

Kağıt üzerinde merdiven hesabı yaparken yerleştirilecek merdivenin normal bir eğime (25-36 derece) sahip olmasını istiyorsak rıht ve basamak boyutlarını buna uygun olarak ayarlamamız gerekir. Doğal olarak bu boyutları, çıkılacak yüksekliğe ve merdivenin çıkış hattı uzunluğuna göre dengelememiz de gerekir. Architectural Desktop bu değerleri her defasında size hesaplatmak yerine varsayılacak değerleri bir kez belirtmenizi ister; bu yüzden "Add Stair" (merdiven ekle) ve "Modify Stair" (merdiven düzenle) diyalog kutularında sadece "Tread" (basamak genişliği), "Height" (merdivenin çıkacağı yükseklik) ve "Width" (merdiven kolu genişliği) değerlerini belirlemenizi merdivenin hesaplanması için yeterli görür.

"Add Stair" (merdiven ekle) diyalog kutusundan da ulaşabildiğimiz "Stair Properties" (merdiven özellikleri) diyalog kutusu içinde "Design Rules" bölümünde merdivenin eğimini belirleyen rıht yüksekliği ve basamak genişliği için alt ve üst sınır değerleri belirleriz. Buradaki "Rise" (rıht yüksekliği) ve "Tread " (basamak genişliği) için ayrılmış ikişer pencereden "Upper" pencerelerine yazacağınız değerler maksimum yüksekliği ve maksimum genişliği, "Lower" pencerelerine yazacağınız değerler minimum yüksekliği ve minimum genişliği belirleyecektir. Normal eğimde bir merdiven için kabul edilebilir basamak genişliğinin 26-32cm arasında, rıht yüksekliğinin de 15-19cm arasında olması gerekir.^* Bu ayarlamadan sonra modelinize yerleştireceğiniz merdivenin basamaklarının rıht yüksekliği ve genişliği merdivenin çıkacağı yükseklik ve çıkış hattının uzunluğuna da bağlı olarak bu değerler arasında kalacaktır.

Basamak konstrüksiyonunda yer alan elemanların boyutları arasındaki ilişkiler de aynı diyalog kutusu içinde "Component Relationships" bölümünde belirlenebilir. Profil, basamak ve rıht kaplamalarının ölçüleri kontrol edebileceğiniz değerlerdir.

Merdiven özellikleri diyalog kutusunda "Design Rules"un hemen solundaki "Dimensions" (ölçüler) sayfasından merdivene ait başka ölçüleri de kontrol edebiliriz. Bunlardan "Riser Count" merdivenin toplam rıht sayısını kontrol eder. Bu değer kilitli durumdayken toplam rıht sayısı merdivenin uzunluğuna, çıktığı yüksekliğe ve yukarıda söz ettiğimiz sınır değerlere bağlıdır. "Top offset" merdivenin ulaştığı kottaki döşemenin kaplama malzemesinin kalınlığını kontrol eder. "Top depth" merdivenin yine ulaştığı kottaki döşemenin taşıyıcısının yüksekliğini kontrol eder. "Bottom offset" merdivenin başladığı kottaki döşemenin kaplama malzemesinin kalınlığını kontrol eder. "Bottom depth" merdivenin başladığı kottaki döşemenin taşıyıcısının yüksekliğini kontrol eder.

Şekil 3: Korkuluk kuralları

Usta bir tasarımcının aynı diyalog kutusunda ilgisini çekecek bir tasarım kuralı daha var ki, bu da "Railing Rules" korkuluk kuralları bölümünde yer alır. Buradaki ayarlar merdivene bağlı korkulukların ilk ve son basamaklardan ne kadar ötede bitirileceğini belirler. Korkuluk için uzatılacağı mesafe doğrudan yazılabildiği gibi "Add Tread Depth" seçeneği işaretlenerek kendiliğinden merdivenin basamak boyu kadar da ötelenebilir.

Merdiven stilleri
Merdiven stili tanımlamak farklı görünüşe ve özelliğe sahip bir merdiven yarattıktan sonra aynı merdiveni projenin bir başka yerinde ya da başka projelerde yeniden yaratmak için zaman ve emek harcamadan kullanabilmemizi sağlar. Yaratılan merdiven tipleri stil kütüphanesinde saklanır ve tasarım ekibi tarafından paylaşılabilir, başka dosyalarda kullanılabilir. Böylece yeni bir merdiven eklenmek istendiğinde bir merdiven stili seçilerek, yerleştirilecek merdivenin taşıyıcı sistemine karar verilebilir. SAYISAL GRAFİK'in hazırladığı ve lisanslı Architectural Desktop kullanıcılarına ücretsiz olarak gönderdiği merdiven kütüphanesinde ahşap, çelik ve betonarme taşıyıcılı merdiven stillerini bulabilirsiniz.

Merdiven stili tanımlamak için ilk adım "Stair Styles" diyalog kutusundaki "New" (yeni bir merdiven stili) düğmesine tıklamak ve açılan pencerede merdiven için uygun bir ad yazmaktır. Bu adla merdiven stili listesine eklenecek satırı seçip "Edit" (merdivenin özelliklerini düzenle) düğmesi tıklandığında merdivenin taşıyıcı sisteminin biçimlendirileceği diyalog kutusu karşımıza çıkar. Bu diyalog kutusundaki "Dimensions" (ölçüler) bölümünde alınacak ilk karar merdivenin plak taşıyıcılı mı, kiriş taşıyıcılı mı olacağıdır. Diyalog kutusunun sağ alt bölümündeki iki seçenekten "Stringer" kiriş taşıyıcılı, "Solid Slab" plak taşıyıcılı merdiven yaratmak içindir. Bu düğmelerin üzerinde sıralanan değerler, biri dışında, plağın ya da kirişlerin ölçülerini temsil eder. Taşıyıcılıkla bağlantısı olmayan "Nosing Depth" değeri basamak yüzeyini genişletmek için kullanılacak profil derinliğini kontrol eder.

Şekil 5

Merdiven için plak taşıyıcı "Solid Slab" seçildiğinde "Stringer Waist/Slab Depth" satırına yazılacak değer plağın taşıyıcı kısmının kalınlığını belirler.

Kiriş taşıyıcı "Stringer" seçildiğinde bir ya da birden çok kiriş tanımlanabilir. Diyalog kutusunun üst bölümündeki "Stringer Values" penceresi içine bir kez tıklandığında bir kiriş yerleşiminin ve ölçülerinin konrol edilebileceği bir satır belirir. "Name" bölümüne harf ya da rakam yazarak kirişi adlandırabilirsiniz. Aynı satır üzerinde "Alignment" bölümü tıklandığında beliren seçenekler kirişin; merdivenin soluna, merkezine ya da sağına yerleştirilmesi içindir. Hemen yanındaki "Offset", kirişi merdivenin kenarlarından ya da merkezinden istenen uzaklıkta öteye taşır. "Type" bölümüne tıkladığımızda karşımıza çıkan seçenekler "Saddled Stringer" (omurga kiriş) ve "Housed Stringer" (limon kiriş) kirişin karakterini belirlemek içindir.. Kirişin yerini ve tipini böylece belirledikten sonra "Width" ve "Waist" bölümlerine kirişin kesit ölçüleri yazılır. Aynı diyalog kutusunun sol alt köşesinde yer alan düğmeye tıklayarak açacağınız görüntüleyici merdivene biçim verirken yaptığınız değişiklikleri anında izleyebilmenizi sağlar.

Tüm Architectural Desktop nesnelerinin olduğu gibi merdivenlerin de çizimsel anlatımı merdiven çiziminin esaslarına uygun olarak düzenlenebilir. "Stair Styles" diyalog kutusundaki "Display Props" bölümünde merdivenin plan, model ve alttan görünümlerinde merdivenin her bir elemanı için; renk, çizgi tipi ve çizgi ağırlığı, merdivenin yatayda kesildiği yükseklik ve bu yatay kesiti temsil eden çapraz çizgilerin açısı, aralığı ve çıkış yönünü temsil eden sembollerin biçimi belirlenebilir.

^* Sarı, Abdulah. Prof. Düşey Sirkülasyon Araçları, Yem Yayın, İstanbul. 1986. s: 15-16

yazının devamı ...