Daha önceki sayılarımızda Autodesk arazi çözümlerinden AutoCAD Land Development Desktop'ın yeni sürümü hakkında bilgi vermiştik. Bu sayımızda daha detaya inerek yazılımda hafriyat işlemlerinin nasıl gerçekleştirildiğini örnek bir proje üzerinde anlatacağız.

Örnek projemizde, mevcut arazi üzerinde hafriyat işlemleri yapıldıktan sonra yeni arazi ölçümleri yapılmıştır. Mevcut arazi ve hafriyat sonrasındaki yeni ölçümler kullanılarak farklı yöntemlerle hafriyat hesabı yapılacaktır.

Land Development Desktop'ta hafriyat işlemleri, temel olarak hafriyat öncesi ve sonrasını içeren iki farklı sayısal arazi modelinin (SAM) kullanılması ile gerçekleştiriliyor. SAM oluşturmak için ilk olarak sayısal haritaya gereksinim vardır.

Elimizde sayısal halihazır harita bulunmadığı için ilk olarak kağıt üzerindeki paftayı tarayarak sayısallaştırma işlemi yapmak gerekiyor. Sayısallaştırmayı, Land Development Desktop R2 üzerinde çalışan Autodesk CAD Overlay 2000 yazılımı ile gerçekleştirdik. Şekil 1'de sayısallaştırma öncesinde, sırasında ve sonrasındaki harita yer almaktadır. CAD Overlay ile yarı otomatik sayısallaştırma yapmak mümkündür. Herhangi bir eşyükseklik eğrisine tıkladıktan sonra yazılım otomatik olarak hattı takip eder, kesişim noktası veya boşlukla karşılaştığında kullanıcıya hangi yönde ilerlemesi gerektiğini sorar, eğri tamamlandıktan sonra yükseklik bilgisi girilerek sayısallaştırma işlemi tamamlanır. Yarı otomatik sayısallaştırma yöntemi ile çok kısa sürede sayısal haritayı elde etmiş olduk. Haritadaki mavi renkle çizilen sınır hafriyat yapılan bölgeyi gösteriyor (Şekil 1).

Şekil 1: Taranmış haritanın yarı otomatik sayısallaştırılması

Hafriyat öncesindeki (mevcut durum) sayısal haritayı oluşturduktan sonra sıra SAM'in oluşturulmasında: Yazılımda arazi modeli nokta dosyası, çizimdeki noktalar, eşyükseklik eğrileri, şev, yol gibi kırıklıkları içeren arazi krokileri gibi birçok farklı kaynaktan gelen verilerin bir arada veya tek başlarına kullanılması ile oluşturulabiliyor. Bu örnekte modeli oluşturmak için yükseklik bilgileri olan eğriler ve yol kırıklıkları kullanıldı. SAM oluşturma penceresinde hangi verilerin kullanılacağı girildikten sonra güçlü arazi modeli oluşturma motoru ile çok kısa sürede işlem tamamlandı.

Mevcut arazi modelinden sonra sıra hafriyat sonrasında yapılan arazi ölçümlerinin projeye aktarılmasına geldi. Arazi ölçüm aletleri ile okunan noktalar herhangi bir ASCII dosyaya yazdırıldıktan sonra Land Development Desktop'ın COGO nokta verisi okuma ve işleme araçları kullanılarak çizime aktarıldı. Bu aşamada nokta dosyasının hangi formatta olduğu önemli değildir, çünkü yazılımda kullanılacak dosyanın formatı tanımlanabilir.

Şekil 2: Hafriyat sonrasında araziden okunan verilerin çizime aktarılması

Hafriyat sonrasında okunan noktalar (Şekil 2) ve mevcut arazi verileri birleştirilerek yeni arazi modeli oluşturuldu. Bu aşamada yeni okuma yapılan alan içindeki eşyükseklik eğrilerini temizleyerek; nokta, eşyükseklik eğrisi ve yol verileri ile hafriyat sonrasındaki SAM elde edildi. Hafriyat öncesi ve sonrasındaki arazinin durumu hakkında bilgi sahibi olmak için modelleri 3 boyutlu görüntülemek mümkün, Şekil 3 ve 4'de aynı açıdan bakarak iki model arasındaki farkı görebiliyoruz.

Şekil 3 ve 4: Hafriyat öncesi ve sonrası 3 boyutlu arazi modeli

Arazi modellerini oluşturduktan sonra sıra hafriyat hesaplamalarını yapmaya geldi. Yazılımda, üç yöntemle hafriyat hesapları yapılabiliyor. Üçünde de, iki farklı SAM kullanılarak hesaplamalar gerçekleştiriliyor. Yazılımın üç yöntemi de içermesinin en büyük avantajı, hesaplamaların karşılaştırılarak en uygun çözümün seçilebilir olması.

Karelaj: İki modelin bilgilerini ve kullanıcının belirlediği karelaj aralıklarını kullanarak kübaj hesaplamalarını yapar.

Bileşik: İki modelin bilgilerini kullanarak yeni bir arazi modeli oluşturarak kübaj hesaplamalarını yapar.

Örnek Kesit: Otomatik olarak aldığı örnek kesitleri kullanarak kübaj hesaplamalarını yapar.

Sayısal arazi modellerini oluşturduktan sonra üç yöntemle de hesaplama yapmak sadece bir komutla gerçekleştirilebiliyor.

Bu sonuçlar istenirse çizime, herhangi bir dosyaya veya komut penceresine yazdırılabiliyor.

Örnek kesit yöntemine göre yapılan kübaj hesaplamalarında örnek kesitler istenirse çizdirilebiliyor veya üzerlerinde değişiklik yapılabiliyor.

Örnek projede de görüldüğü gibi Land Development Desktop'ta hafriyat işlemlerini gerçekleştirmek oldukça kolay. Bu örnekten farklı olarak arazide hafriyat işlemi yapmadan önce kazı dolgu yapılacak alanda nokta değerleri girilerek hesaplamalar yapılabilir ve seçenekler üretilebilir.

Kesit yöntemiyle gerçekleştirilen kübaj hesaplamasında kullanılan örnek kesit