Yerleşim (layout), bir kağıt düzlemi (paper space) ortamıdır. Çıktı alınacak kağıdı temsil eder ve çizimi kağıda basmadan önce paftayı tasarlamaya yarar. Bir yerleşimde, görünüm alanı (viewport) nesneleri yaratılır ve konumlandırılır. Antet bloğu veya ölçülendirme gibi diğer geometriler eklenir. Bir çizim için birden fazla yerleşim yaratılabilir. Her yerleşim, aynı çizimin farklı görünüşlerini, farklı ölçeklerde ve farklı kağıt boyutlarında barındırabilir. Her yerleşim, çizimi kağıt üzerine basıldığında çıkacağı gibi gösterir.

Model ve Kağıt
2B veya 3B da, bir tasarımı tamamlamak kadar, tasarımı düzgün bir şekilde sunmak da önemlidir. Tasarımcının projesini tasarlayabilmesinin ve sunabilmesinin ayrı ayrı zorlukları vardır. Önemli olan bu zorlukları birbirinden ayırmak, tasarımcıya, tasarım ve tasarımı sunum aşamalarında kolaylıklar sunmaktır. Takım çalışması, sadece tasarım takımından değil, tasarlananı sanal ortamdan kurtarıp hayata geçirecek elemanlardan da oluşur. Bir projenin hayat bulması, projeye hayat verecek çalışanların projeyi anlayabilmesi ile doğru orantılıdır. AutoCAD 2000 tasarımcılara, tasarımdan üretime giden süreçte, sunduğu birçok işlevin yanında model uzayı (model space) ve kağıt düzlemi (paper space) kullanımındaki kolaylıklarıyla da yardımcı olmaktadır. Böylece tasarımcı, tasarımını oluştururken bir de bunun sunumuyla ilgili zorlukları düşünmeyecek ve çalışma yoğunluğunu tasarıma odaklamış olacaktır. Tasarımını gerçek boyutlarıyla oluşturduğu için (kağıt boyutları yüzünden herhangi bir ölçeklendirme olmaksızın), çalışmasına ara vermiş olsa bile, bıraktığı yerden tasarımına devam edebilecek, uzmanlık gerektiren bölümler için ortak çalışma alanı oluşturabilecektir. Tasarımın üzerine ilave edilecek yazılı açıklamaların yazı yüksekliklerini, ölçülendirme boyutlarını düşünmeyecek, detay görüntüleri için ayrı bir çalışma zamanı harcamadan tasarımını modelleyebilecektir. Bitirilmiş tasarım üzerinde değişiklikler yapıldığında yeniden detay resimleri oluşturmak için zaman harcamayacaktır.

2B veya 3B tasarım modelinizin kağıda çıktısını almak için, tıpkı bir önceki AutoCAD sürümünde olduğu gibi model uzayını ve kağıt düzlemini birlikte kullanabilirsiniz. Üstelik AutoCAD 2000 ile gelen birden fazla yerleşim planı hazırlayabilme işlevi, bu ortak kullanımı daha da vazgeçilmez hale getirmiştir. Çizim penceresinin hemen altında bulunan ve yapı itibarıyla "Excel worksheet"lerine benzeyen "tab"lar sayesinde, kullanıcı model uzayı ve tanımlamış olduğu yerleşim planları arasında çok kolay geçişler yapabilmektedir. Kağıt düzlemi ve yerleşim planları kullanılmadan da çıktı alabilmek mümkün olmakla birlikte, model uzayı daha çok tasarımın şekillendirildiği ve tasarımın üzerinde değişiklikler yapılan yer olarak kullanıldığında, çıktıları alma sürecinin daha verimli olduğu görülmektedir.

Avantajları

• Aynı çizim için çok sayıda yerleşim, yani sayfa düzeni oluşturabilirsiniz.
• Her yerleşim, kendisine özgü görünüm alanı ve bakış düzenlemelerini, çizici ayarlarını saklar. Saklanan bu ayarlar şirket içindeki diğer kullanıcılar tarafından da kullanılabilir ve bu sayede şirket içinde standardizasyon sağlanmış olur.
• Yerleşimler üzerinde taşıma, kopyalama, yeniden adlandırma ve silme gibi işlemleri uygulayabilirsiniz. Bir yerleşim ayarını, bir diğerinde kullanabilir hatta şablon dosyası olarak saklayabilirsiniz. Böylece her çizim için çıktı hazırlama zamanı en aza indirilmiş olur.
• Yapılmış sayfa düzeni sayesinde yazıcı / çizici aygıtlardan çıkış almak son derece kolay olacaktır.
• Her görünüm alanında farklı katmanları, birbirinden bağımsız olarak açıp kapatabilirsiniz.
• Sınırlar (limits), kenetleme (snap) , ızgara (grid) ayarlarını yalnızca kağıt ortamını etkileyecek biçimde değiştirebilirsiniz.
• Her pencerede farklı zum veya ölçekte görüntüleri bir arada görebilirsiniz.
• İki ve üç boyutlu görünüşleri birlikte görebilirsiniz.
• Aynı paftada plan, kesit ve görünüşü birlikte verip hepsi için ayrı ayrı çizim ölçeğinden bağımsız olarak ölçülendirme yapabilirsiniz. 1/1 çizdiğiniz bir modeli, kağıt düzleminde 1/50 olarak görüp, doğru olarak ölçülendirebilirsiniz. Bu sayede dilediğiniz anda model uzayına dönüp 1/1 değişikliklerinizi yapabilir ve daha sonra 1/50 ölçülerinizi güncelleştirebilirsiniz.
• Çizime notlar ekleyebilirsiniz.

Çıktı İçin Adımlar
Bir çizimin yerleşimlerini kullanarak çiziciden çıktısının alınması için gereken adımlar temel olarak şöyledir:
1. Model çiziminin yaratılması,
2. Yazıcı / çizici aygıt ayarlarının yapılması,
3. Var olan bir yerleşimin seçilmesi veya yeni bir yerleşim yaratılması,
4. Yazıcı / çizici aygıtlar, kağıt boyutu, çizim alanı, çizim ölçeği ve çizim yerleşimleri gibi özel yerleşim ayarlarının yapılması,
5. İsteniyorsa çizim için antet yerleşimi,
6. Yerleşim üzerine serbest görünüm alanları oluşturma ve konumlandırma,
7. Serbest görünüm alanları için ölçekleri ayarlama,
8. Görünüm alanlarının içerisinde istenilen görüntüleri düzenleme,
9. Yerleşim düzlemini yazdırma / çizdirme.

Ortamlar Arası Geçiş
İster model, ister yerleşim ortamında olalım, AutoCAD 2000 bize hangi ortamda ve hangi durumda olduğumuzu bildirir.

• Model Ortamı: Normalde model ortamında yalnızca nesne veya model çizilebilir, pafta düzeni yapılamaz.
• Yerleşim Ortamı: Model ortamından yerleşim ortamına geçmek için, çizim penceresinin en altında bulunan "tab"lar üzerinden "Layout 1" veya "Layout 2"den birini seçmeniz yeterli olacaktır. Seçimden sonra ekranın ve UCS ikonunun değiştiğini göreceksiniz.
• Yerleşim / Kağıt Ortamı: Normalde yerleşim ortamında yalnızca pafta üzerinde işlem yapılabilir; model yani nesneler üzerinde herhangi bir çizim veya düzenleme yapılamaz. Çizeceğiniz her çizgi paftada işlenir ve modeli etkilemez.
• Yerleşim / Model Ortamı: Eğer yerleşim ortamında nesne düzenleme veya çizim yapacaksanız, durum çubuğu üzerinde bulunan PAPER seçeneğini tıklamanız veya görünüm alanını çift tıklamanız yeterli olacaktır. Durum çubuğundaki PAPER yazısı MODEL olarak değişecektir. Görünüm alanı içinde de UCS ikonu belirecektir.

Yerleşim Yaratma
Kağıt düzlemi çiziminizin çıktısını almak için tasarladığınız kağıdı temsil eder. AutoCAD 2000 ile birlikte bir veya birden fazla kağıt düzlemi kullanma gereksinimi, yerleşimler ile karşılanmıştır. Ayrıca, kullanımda olan yazıcı / çizici seçiminize, kağıt boyutunuza göre düzenlenmiş, kullanılabilecek yazdırma / çizdirme bölgesinin de işaretli olduğu bir kağıt görüntülenmiş olacaktır. Kağıt boyutlarının görüntülenmesini "options" diyalog kutusunda bulunan "Display" bölümündeki "Display Paper Background" seçeneği ile kontrol edebilirsiniz. Yeni bir yerleşim oluşturduğunuzda, otomatik olarak bir görünüm alanı oluşturulacaktır. Bu görünüm alanının oluşup oluşmamasını gene "options" diyalog kutusunda bulunan "display" bölümündeki "Create viewport in new layout" seçeneği ile kontrol edebilirsiniz.

Birden fazla yerleşim düzlemi yaratmak:

• "Layout tab"ı üzerinde işaretleyicinin sağ tuş menüsünde bulunan "New Layout" seçeneği ile,
• Yerleşim sihirbazı (Layout Wizard) kullanarak,
• "Layout" araç çubuğundaki "New Layout" seçeneği ile mümkün olacaktır.

Yerleşim Sihirbazı
Yerleşim sihirbazı ile özel bir yerleşim ayarı yapılmadan önce, yazıcı / çizici bilgilerinin düzenlenmiş olması gerekmektedir. Yeni bir çizicinin sisteme tanıtılmasını Sanal Gazete Aralık ‘99 sayısında bulabilirsiniz.

Yerleşimlerle çalışmaya hazır olduğumuzda, kullanmak istediğimiz yerleşim ayarlamasını "Tools/Wizards/Create Layout" menü seçeneği ile veya komut satırına "layoutwizard" yazarak yapabiliriz. Sihirbaz, aşağıda listelenen diyalog kutularıyla yerleşim yaratmaya yarar.

• "Begin": Yerleşime isim verilir.
• "Printer": Bu diyalog kutusunda bulunan "printer" seçeneği ile sisteme tanıtılmış olan çizici ve yazıcıların bir listesini göreceksiniz. Çıktı almak istediğiniz çiziciyi seçin.
• "Paper size": Seçilmiş olan yazıcı için tanımlanmış olan kağıt boyutlarının bir listesini bulacaksınız. Ayrıca kağıt boyutunu çizim birimi cinsinden de görebilirsiniz.
• "Orientation": Çizimin kağıt üzerindeki yönü belirlenir.
• "Title block": ANSI ve ISO standartlarında hazırlanmış bulunan çizim antetlerini veya kendi yarattığınız bir çizim dosyasını çizim anteti olarak kullanabilirsiniz. Seçim esnasında kullanacağınız dosyanın bir ön görüntüsünü de bu diyalog penceresinde görebilirsiniz.
• "Define viewports": Yaratılan yerleşimde, oluşmasını istediğiniz görünüm alanları içinde, tek görünüm alanı, standart mühendislik görünüşleri ve o anda model uzayında olan görünüşün dizilenmesi seçenekleri bulunmaktadır. Bu görünüm alanlarının her biri için farklı ölçek kullanılabilir.
• "Pick location": Yaratılan görünüm alanları, belirtilen yere yerleştirilir.

Sayfa Düzeni
Sayfa düzeninde, yerleşim adı, sayfa düzeni adı, kağıt boyutu, çizimin yönü, çıktı alınacak alanın tanımı, çıktı ölçeği, çıktı ötelemesi, çeşitli çıktı seçenekleri, çizici konfigürasyonu (".pc3" dosyaları olarak saklanabilir - bkz. Sanal Gazete Aralık ‘99 sayısı), çıktı stil tabloları (".stb" veya ".ctb" dosyaları - bkz. Sanal Gazete Aralık ‘99 sayısı) ayarları yer alır.

Yerleşimin ayarı, "Page Setup" komutu ile yapılır.

Genel Ayarlar:

• "Page Setup" diyalog kutusundan, çıktı için oluşturulacak yerleşime bir ad verin. Bu adı daha sonra değiştirebilirsiniz,
• Eğer daha önceden yaratıp sakladığınız bir yerleşim düzlemi sayfa ayarları var ise "Page setup name" bölümünden seçebilirsiniz (bkz. Sayfa Düzenlerinin Adlandırılması başlığı).

• "Page Setup" diyalog kutusunun "Plot Device" bölümünü işaretleyin,
• Yazıcı / çizici ile ilgili bölümden sisteme tanıtılmış olan bir tanesini seçin,
• Yazıcı / çizici ayarlarını görmek ve değişiklik yapabilmek için, "properties" seçeneğini işaretleyin,
• Daha önceden yaratılmış bir çıktı stiliniz var ise bunu "Plot style tables" dan seçip kullanabilirsiniz. Üzerinde değişiklik yapabilmek için "Edit" seçeneğini, yeni bir plot stili oluşturmak için "New" seçeneğini kullanabilirsiniz.

• "Page Setup" diyalog kutusunun "Layout Settings" bölümünü işaretleyin,
• Kullanmak istediğiniz kağıt boyutunu seçin,
• Çıktı almayı istediğiniz bölgeyi "Plot Area" bölümünden işaretleyin,
• Çıktı almak istediğiniz ölçeği "Plot Scale" bölümünde belirleyin,
• Çıktı almak istediğiniz bölümün kağıt üzerindeki başlangıç noktasını "Plot Offset" bölümünde belirtin.

yazının devamı ...