Eylül sayımızda Türkiye Deprem Sitesi'nin hazırlandığı haberini vermiştik. Bu sayımızda, Ekim sonunda http://www.sayisalgrafik.com.tr/deprem adresinde açılan sitedeki etkileşimli haritaların kullanımına yönelik bilgiler bulacaksınız.

Şekil 1: Nüfus yoğunluğu üzerinde diri faylar ve büyük depremler

Internet'te http://www.sayisalgrafik. com.tr/deprem adresinden ulaşabileceğiniz "Türkiye Deprem Sitesi"nde, Yerküre ve depreme ilişkin açıklayıcı bilgiler ile, Yerküre ve Türkiye'nin depremselliğine ilişkin etkileşimli sayısal haritalar yer alıyor. Etkileşimli sayısal harita ortamı, Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü ile ABD Jeolojik Araştırma Kurumu'nun (USGS) kayıtlarındaki depremleri, harita üzerinde istediğiniz kıstaslarla görüntüleyebilmenize olanak sağlıyor. Örneğin, dilediğiniz bölgeye yakınlaşıp, belirlediğiniz tarihler arasındaki depremleri görebiliyorsunuz. Deprem bölgeleri, faylar, nüfus ve nüfus yoğunlukları vb. bilgilerin yanı sıra, otoyolları, karayollarını, demiryollarını ve akarsuları da görüntüleyebiliyorsunuz. Seçtiğiniz herhangi bir depremin veya fayın etki alanını mesafe bilgisi girerek görüntülemek veya harita üzerinde mesafe ölçmek de olanaklı.

Sitenin ana sayfasında, Yerküre ve depreme ilişkin bilgilere, etkileşimli haritalara ve MapGuide Viewer yükleme sayfasına bağlantılar bulunuyor.

Yerküre'nin Yapısı bölümünde, üzerinde yaşadığımız dünyanın içi, Levha Hareketleri bölümünde ise depremlere yol açan nedenler inceleniyor. Depremler ve Faylar bölümünde, depremleri yaratan fayların türleri, deprem dalgaları, büyüklük ve şiddet kavramları açıklanıyor. Türkiye ve Depremler bölümünde de, Türkiye'yi ilgilendiren levha hareketleri ve fay zonları anlatılıyor.

Sitedeki etkileşimli haritalara ise Yerküre'nin Depremselliği ve Türkiye'nin Depremselliği bağlantılarına tıklayarak ulaşılıyor. Etkileşimli haritaları kullanabilmek için MapGuide Viewer isimli yardımcı programın (plug-in) yüklenmiş olması gerekiyor. Siteye ilk defa girenlerin dikkat etmesi gereken bu işlem sadece bir kere yapılıyor. Bedelsiz dağıtılan bu programın nasıl yükleneceğine ilişkin bilgilere MapGuide Viewer logosunu tıklayarak ulaşabilirsiniz. Eğer web görüntüleyiciniz Microsoft Internet Explorer 4 veya üzeri ise, etkileşimli harita sayfasını açtığınızda MapGuide Viewer otomatik olarak yüklenecektir. Programın yüklenmesi bir defaya özgü uzun süreceği için bu aşamada biraz bekleyeceksiniz.

MapGuide Viewer'ı bir kere yükledikten sonra etkileşimli haritaları kullanmaya başlayabilirsiniz. Haritaların kullanımını Türkiye'nin Depremselliği sayfası üzerinden anlatalım. Sayfaya girdiğinizde karşınıza Şekil 1'dekine benzer bir görüntü gelecek.

Sayfanın solunda, etkileşimli harita üzerindeki katmanları açıp kapayabileceğiniz ve depremleri sorgulayabileceğiniz bir menü yer alıyor. Sayfanın sol üst köşesindeki Yardım ve Uyarı ikonlarını tıklayarak bu bölümleri mutlaka okumanızı öneririz. Lejand ikonunu tıklayarak harita üzerindeki tüm katmanlara ilişkin lejandı içeren sayfayı açabilirsiniz.

Görüntü Kontrol Tuşları ve Sağ Tuş Menüsü
Sayfanın sağ üst köşesinde yer alan görüntü kontrol tuşları harita üzerinde gezinmeye, zum ve kaydırma işlemleri yapmaya ve haritayı başka yazılımlara kopyalamaya yarıyor.

Ekrandaki haritayı panoya (clipboard) kopyalar. Daha sonra kopyala-yapıştır (copy-paste) işlemini destekleyen herhangi bir Windows yazılımında (ör. MS Word) yapıştır (paste) komutuyla, haritayı dokümanınıza yerleştirebilirsiniz.
Fare ile işaretlenen yeri veya işaretlenen dikdörtgen alanı yakınlaştırır.
Belirtilen il veya ilçeyi yakınlaştırır. Diyalog kutusunda il veya ilçe adı (başlangıç harfleri verilirse, uyan il veya ilçeler seçim yapılmak üzere listelenir) ve görüntülenecek alanın eni verilir.
İşaretlenen yerden iki kat uzaklaşır. Haritanın daha büyük bir bölümü görüntülenir.
Tüm haritayı görüntüler.
Haritada kaydırma yapar. Yakınlık (ölçek) değişmez.

Farenin imleci harita üzerinde iken sağ tuşuna basılınca açılan menüde ise yukarıda anlattığımız görüntü kontrol işlemlerinin yanı sıra, harita üzerinde uzaklık ölçme, çıktı alma, nesne seçme gibi işlevler yer alıyor.

Yeniden Yükle ile, herhangi bir hata oluştuğunda harita güncellenir.
Seç alt menüsünde deprem ve fayları seçerken kullanabileceğiniz komutlar bulunur.
Kaydır ve Zum işlemleri, yukarıda anlatılan görüntü kontrol tuşları ile aynı işleve sahiptir.
Uzaklık Ölç komutu, harita üzerinde işaretlediğiniz noktaların arasındaki uzaklığı ölçer.
Sayfa Ayarları, yazıcı çıktıları için gerekli olan ayarlamaları içerir.
Yazdır, haritanın yazıcıdan çıktısını alır. Web görüntüleyicinizin yazdır (Print) komutu ile çıktı almak yerine, sağ tuş menüsündeki bu yazdır komutunu kullanırsanız sorun çıkmayacaktır.
Ayarlar ile, ölçümlerde kullanılacak sistem, durum satırı vb. ile ilgili ayarlar yapılır.

Harita Katmanları
Sayfanın solunda yer alan menü, harita üzerindeki katmanları açıp kapayabileceğiniz ve depremleri sorgulayabileceğiniz kontroller içeriyor. Harita üzerinde bir bölgeye yeteri kadar yaklaştığınızda ilçeler otomatik olarak gözükeceği için onları açıp kapayan bir kontrol bulunmuyor.

Katmanların bazıları tematik renklendirme ile gösteriliyor. Örneğin Deprem Bölgeleri katmanı açıldığında her bölgenin rengi farklı. Tematik renklendirmelerin açıklaması için lejandı kullanabilirsiniz (Şekil 2).

Katmanların sırası aşağıdan yukarıya doğrudur. Yani hem Nüfus katmanını hem de Deprem Bölgeleri katmanını açarsanız, Deprem Bölgeleri daha üstte olduğu için doğal olarak Nüfus gözükmeyecektir. Faylar, otoyollar, depremler gibi katmanlar ise diğerleri gibi yüzey kaplamadığı için yukarıdaki gibi bir kısıt yoktur. Ancak birbirlerinin üzerine gelen kısımlarda altta kalan bölümler gözükmeyebilir.

Şekil 1'deki görüntü, Nüfus Yoğunluğu, Diri Faylar, 1900 ve sonrası büyük depremler ve 1900 öncesi büyük depremler katmanlarının açılmasıyla elde edilmiştir.

Depremler
Sayfanın solundaki menünün en üst kısmında Kandilli ve USGS kayıtlarına göre deprem sorgulama bölümü yer alıyor.

Burada tarih aralığını ve deprem büyüklüklerini belirterek, belli bir zaman diliminde istediğiniz büyüklükteki depremleri görüntüleyebilirsiniz. Ayrıca harita üzerinde belli bir bölgeye yakınlaşırsanız, sadece o bölgedeki depremlere yoğunlaşmış olursunuz. Bu da Internet üzerindeki sunucudan gelen deprem bilgisini azaltacağı için, görüntüleme daha hızlı olacaktır.

Şekil 2: Deprem bölgeleri

yazının devamı...